Kultura - datum: 2012-09-10SA ŽELIMIROM ŽILNIKOM O „CRNOM TALASU” I EKRANIZOVANJU TRANZICIONOG LUDILA Snimam da bih bio među ljudima■Netačno je da je „Avala” pravila ratne spektakle, i da je kao perjanicu imala Veljka Bulajića. Saša Petrović je tamo uradio četiri-pet svojih najvećih filmovaPoznati filmski reditelj Želimir Žilnik rođen je 8. septembra 1942. godine u logoru na Crvenom krstu u Nišu, gdje mu je majka bila zatočena. Rastao je bez roditelja, jer su mu majku ubili u logoru, a oca su likvidirali četnici 1944. godine. Iako je studirao prava, pažnju je privukao šezdesetih godina, svojim filmskim ostvarenjima „Nezaposleni ljudi” i „Rani radovi”, za koji je 1969. na Međunarodnom filmskom festivalu u Berlinu dobio „Zlatnog medveda”. Snimio je od tada do danas mnoge igrane i dokumentarne filmove i pisao filmske scenarije. Na nedavno održanom Međunarodnom studentskom filmskom festivalu „Interakcija” u Požegi prikazan je njegov film „Stara škola kapitalizma”. Poslije projekcije razgovarao je s novinarima o „crnom talasu”, ratnim spektaklima u jugoslovenskoj kinematografiji i višestrukom ekranizovanju tranzicionog ludila na ovim prostorima.
- Paket „crnog talasa” došao je u prvi plan zato što oko njega može jasno da se identifikuje ideološka anatema koja je imala efekat. Dogmatski aspekt socijalizma je tada, to je za sve nas bilo začuđujuće, zaustavio šest-sedam najkreativnijih filmskih stvaralaca sa petnaestak filmova u svijetu prepoznatljivih kao ponos jugoslovenske kulture. Ne može se reći da Saša Petrović i Dušan Makavejev nisu bili zaustavljeni. Saša Petrović je bio umjetnički direktor „Avala filma” koji nije, kako bi neki danas da istaknu, kao perjanicu imao Veljka Bulajića. Saša je tu, u „Avali”, uradio četiri-pet svojih najvećih fimova i za njih dobio desetak „Zlatnih arena”. Žika Pavlović i Makavejev takođe. Ali ti njihovi filmovi su anatemisani iako spadaju među vrhunske. Dakle, netačno je da je, kako se govori u filmu „Sinema komunisto”, „Avala” pravila samo ratne spektakle.
Kako ste snimali filmove?
- Uprkos svemu Pavlović, Makavejev i Žilnik su pravili u to vrijeme pravili filmove. A kada je Makavejev napravio „Misterije organizma”, koje su ideološki ocrnjene, niko ga više nije spominjao. Nestao je. Kada je ideološki napadnuta Pavlovićeva „Zaseda” više ni jedno slovce filmskih kritičara, novinara ili Pavlovićevih kolega, nije napisano u njegovu odbranu. Oko desetah igranih i toliko dokumentarnih filmova, sedamdesetih, nije nikad ugledalo svjetlost dana. U državnom socijalizmu bio je mnogo destruktivniji parazitski segment kinematografije, naročito kod pravljenja velikih partizanskih filmova koji su 90 odsto falsifikovali istoriju. Nismo mi 1942. i 1943. imali nikakve partizanske odrede opremljene teškim naoružanjem, niti je Bata Živojinović, kao simbolični pobjednik, mogao jednim rafalom da ubije šezdeset Njemaca.
A Vaši „Rani radovi”?
- U jesen 1968. snimili smo „Rane radove” kao veliku baladu o nadi u kojoj smo proveli mladost. Već tada se pokazalo da su očekivanja iznevjerena, jer je okupirana Čehoslovačka, komunistička zemlja koja je pokušala da ide otvorenim putem koji je, navodno, Jugoslavija uspostavila. Dok smo snimali film, stalno smo slušali tada popularni song Meri Hopkins „To su nekad bili dani”. Ta pjesma je u stvari oproštaj od jedne epohe. U zimu 1968, kada su završavani „Rani radovi”, završavala se i ta epoha nade, a tenzije u Jugoslaviji između 1969. i 1971. bile su nagoveštaj raspada zemlje. Nakon toga počeo sam da snimam film „Sloboda ili strip”, ali su ga zabranili još tokom snimanja.
S početka rata snimali ste uglavnom filmove o ratnom ludilu u bivšoj SFRJ, a sada su to mahom dokumentarni filmovi o položaju radnika i propadanju ekonomije?
- Zanimalo me je kako ljudi doživljavaju postkomunizam i i na koji način pokušavaju da preživi teška vremena Rezultat jugoslovenskih ratova je izmijenjena klasna struktura društva, stvaranje novog sloja bogataša i potpuno deligitimizovanje radnika etničkom identifikacijacijom - odnosno stvaranje etničke distance i mržnje. Stvorena je nova klasa, ali ne na kreativnim, proizvodnim, naučnim i umjetničkim uspesima, već isključivo na ratnom profiterstvu i agresiji, u dobroj mjeri slično kao i u stvaranju feudalnog sloja prije četiri vijeka. Početkom 2008. godine zainteresovao sam se za učestale vijesti o tome kako se u privatizovanim preduzećima u Vojvodini sukobljavaju radnici i novi vlasnici. U nekim fabrikama novi vlasnici su otpustili radnike i počeli da prodaju zemlju i mašine, organizovali su privatne vojne odrede. Film „Stara škola kapitalizma” je kao treći film koji pokušava da objasni šta se dešava u toku procesa upropašćavanja ovdašnje ekonomije i privrede.
Zašto ste se opredjelili za filmove koji uvijek razotkrivaju socijalne traume i tragaju za pravdom?
Imao sam razne druge stvari na umu dok sam snimao mnoge moje filmove i poduhvate. Praveći film uspijevate da dođete do nekih strana života do kojih inače ne dolazite. Kada pravite dokumentarni film, tema se sama nameće, odjednom se nalazite pred fenomenima života koji su bogatiji od najsmjelijih izleta mašte. Za mene su uvijek bila izazovna i interesantna pitanja iz domena socijale, šta mi radimo i kako živimo na ovom svijetu. U tom smislu za mene je rad na filmu u pravom smislu riječi veliko magnetično zadovoljstvo, za razliku od mnogih mojih kolega koji kažu da je to muka. Dosta filmova uradio sam ne zato što sam pokušavao da dovedem društvo na pravi put, jer to sa filmom i ne može da se uradi, već da bih što više bio među ljudima. S. TIJANIĆ
)){kind=small}
