Saborni hram Svetog Vasilija Ostroškog 131 godinu veličanstveni svjedok prošlosti i istorije Nikšića

Saborni hram Svetog Vasilija Ostroškog već više od jednog vijeka dominira panoramom Nikšića. Monumentalna svetinja, koja se uzdiže iznad grada pod Trebjesom, nije samo jedan od njegovih najprepoznatljivijih simbola već i svjedok vremena u kojem su državnička vizija i graditeljska umješnost oblikovale lice modernog Nikšića.

Hram je podignut u čast Svetog Vasilija Ostroškog, najvećeg crnogorskog sveca, ali i kao trajni spomenik crnogorskim i hercegovačkim ratnicima poginulim u oslobodilačkim ratovima od 1875. do 1879. godine. Njegova istorija zato nije samo priča o jednoj bogomolji već i o nastanku savremenog grada.

Poslije oslobođenja Nikšića od Osmanlija 1877. godine uslijedila je nagla i neplanska izgradnja. Odlučan da novoj varoši podari izgled modernog evropskog grada, knjaz Nikola Petrović je 1883. godine povjerio izradu prvog regulacionog plana čuvenom arhitekti Josipu Sladeu. Već dvije godine kasnije novo gradsko jezgro bilo je spremno za naseljavanje, a knjaz je najavio i izgradnju sabornog hrama.

Odluku o podizanju svetinje knjaz Nikola donio je u svom ljetnjikovcu na Rijeci Crnojevića. Vijest je u Nikšiću dočekana sa oduševljenjem. Građani su izabrali tridesetoricu predstavnika koji su otputovali da mu zahvale, dok je već 1886. godine formirana komisija koja je, zajedno sa Josipom Sladeom, za mjesto gradnje odabrala Petrovu glavicu. Presudni su bili njen dominantan položaj i blizina stare Crkve Svetih Petra i Pavla.

Prvi radovi započeli su u martu 1888. godine. Uzvišenje je djelimično sniženo i zaravnjeno kako bi se pripremio prostor za budući hram. Međutim, zbog nerodnih godina, gladi i teške ekonomske situacije, gradnja je ubrzo prekinuta.

Novi zamah stigao je iz Rusije. Po nalogu Svetog sinoda Ruske pravoslavne crkve, u Nikšić je 1891. godine doputovao arhitekta Mihail Timofejevič Preobraženski. Poslije obilaska gradilišta i ispitivanja kvaliteta kamena iz okolnih kamenoloma, izradio je projekat hrama, koji je završen krajem 1892. godine.

Sat koji već skoro vijek pokazuje tačno vrijeme

Sa dužinom od 33, širinom od 23 i visinom od 34 metra, hram je u vrijeme izgradnje bio jedna od najvećih pravoslavnih bogomolja na Balkanu. Zvonik visok 14 metara krasi pet zvona izlivenih u Italiji, dar kneza Petra Karađorđevića i njegove porodice, dok se na pročelju od 1929. godine nalazi časovnik, poklon zemunskog časovničara Pavla Pantelića.

Umjesto uobičajene rozete, sat je ugrađen na pročelje zvonika i već gotovo jedan vijek predstavlja jedno od prepoznatljivih obilježja hrama i centra Nikšića. Mnogim generacijama Nikšićana služio je kao orijentir i simbol grada, a i danas je u funkciji i podsjeća na bogatu istoriju ove monumentalne svetinje.

Već narednog proljeća nastavljene su pripreme za gradnju. Kamen je vađen i klesan u obližnjim kamenolomima, a vojnici su ga na rukama prenosili do Petrove glavice. Radovima je rukovodio inženjer Marko Đukanović, dok su glavni neimari Miloš Lepetić i Tomo Geričić, uz majstore iz Boke, Korčule i Italije, pripremali građevinski materijal.

Svečano polaganje kamena temeljca obavljeno je 4. jula 1895. godine u prisustvu knjaza Nikole, mitropolita Mitrofana, brojnih državnika i hiljada građana. Poslije osvećenja gradilišta odjeknula je topovska paljba sa Bedema, a svečanost je nastavljena narodnim veseljem.

Na gradilištu je u pojedinim periodima radilo i do 200 radnika. Gradilo se od proljeća do jeseni, dok su zime bile rezervisane za pripremu materijala. Iako je posao bio izuzetno težak, naročito prilikom miniranja, transporta kamenih blokova i podizanja kupole i zvonika, nije zabilježena nijedna povreda radnika.

Građevinski radovi okončani su u avgustu 1899. godine. Potom je uređena unutrašnjost hrama i nabavljena zvona. Malo je poznato da je knjaz Nikola želio da živopis izradi čuveni Uroš Predić, ali je slavni slikar smatrao da je takav poduhvat prevelik i odbio je ponudu.

Saborni hram Svetog Vasilija Ostroškog 131 godinu veličanstveni svjedok prošlosti i istorije Nikšića

Arhivska fotografija hrama iz 1910. godine

Ž.Š.

Saborni hram svečano je osveštan 15. avgusta 1900. godine. Svečanosti su, pored knjaza Nikole i princa Mirka, prisustvovali knez Petar Karađorđević sa sinovima Đorđem i Aleksandrom, brojni državnici, diplomate i oko 12.000 ljudi iz Crne Gore, Hercegovine, Bosne i Novopazarskog sandžaka, zabilježio je tadašnji "Glas Crnogorca".

Više od 125 godina kasnije, Saborni hram Svetog Vasilija Ostroškog ostao je duhovno srce Nikšića. Iz njegove porte svakog 12. maja polazi najveća litija u Crnoj Gori, okupljajući desetine hiljada vjernika koji dolaze da se poklone Svetom Vasiliju Ostroškom i nastave tradiciju koja ovaj hram već više od jednog vijeka čini jednim od najvažnijih simbola grada.

Preuzmite našu aplikaciju