Turisti prolaze, stanari obilaze, a kulturno dobro propada

Opština Cetinje stanare zgrade u Ulici Njegoševoj 78 upućuje na Upravu za zaštitu kulturnih dobara, Uprava ih upućuje na sekretarijate Opštine, Direktorat za zaštitu kulturne baštine Ministarstva kulture i medija se ne oglašava, a vlasnici stanova u kući na Cetinju više od decenije ne koriste svoj prostor

Kada prođete Cetinjem, Ulicom Njegoševom, kuća na broju 78, na kojoj stoji spomen-ploča u znak sjećanja na ubistvo komuniste Marka Mašanovića 1930. godine, spolja ničim ne odaje da postoje problemi. Doslovno po onoj narodnoj, "spolja gladac, iznutra jadac". Jer, ova kuća, koja je spomenik kulture od 1952. godine, ujedno je i stambena zgrada. No, duže od deceniju vlasnici stanova i stanarskog prava nemaju uslove za normalan život, odnosno mogućnost da koriste svoj stambeni prostor. I dok pišu dopise ministrima kulture, predsjednicima i organima Opštine Cetinje, kao i različitim državnim organima i ustanovama, dok se pišu elaborati i izdvaja, pa nestaje novac za restauraciju, konzervaciju i adaptaciju, oni i dalje ne mogu koristiti svoje stanove. Jer, unutrašnjost je devastirana, a izuzetan, gorući problem su elektroinstalacije.

Problemi sa stanovanjem u kući staroj 120 godina, počeli su još 2000-ih, kada je krov počeo da propada, a sasvim su se pogoršali 2014. godine, kažu Borislav Ljesar i supružnici Željka i Zoran Adžić.

Turisti prolaze, stanari obilaze, a kulturno dobro propada

Љесар и Аџићи

-FOTO: ŽIVANA JANJUŠEVIĆ

Kako je riječ o zaštićenom kulturnom dobru, vlasnici stanova i stanarskog prava ništa ne mogu da rade na svoju ruku. Da bi bilo šta popravljali, moraju imati odobrenje nadležnih opštinskih i državnih organa. Nada da će nešto uspjeti da urade po pitanju konzervacije i sanacije, a samim tim i adaptacije prostora, pojavljuje se kada su stručnjaci Uprave za zaštitu kulturnih dobara (UZKD) 2014. na zahtjev tadašnjeg Ministarstva kulture obišli kuću i u izvještaju konstatovali da u njoj nije sigurno boraviti i da se oštećenja moraju sanirati.

– Tada je urađen i projekat - elaborat za sanaciju i adaptaciju, a Ministarstvo kulture je Opštini Cetinje uplatilo 30 hiljada eura, 27. decembra 2014, za izvođenje radova, a koji su, već narednog dana nestali sa žiro-računa Opštine Cetinje – kaže Ljesar.

Унутрашњост куће на Цетињу која је и споменик културе

-приватна архива

Унутрашњост куће на Цетињу која је и споменик културе

-приватна архива

Nova nada da će se nešto promijeniti nakon niza dopisa različitim čelnicima, ustanovama i državnim organima pojavila se 2024. godine. I to nakon sastanka s ministarkom kulture i medija Tamarom Vujović i čelnicima cetinjske Opštine. Nakon toga okrečena je fasada kulturnog dobra i djelimično je saniran krov. U unutrašnjosti zgrade nije urađeno ništa, tvrde naši sagovornici, prilažući fotografije o ruiniranoj unutrašnjosti objekta. Zbog toga i dalje ne mogu da borave u ovom prostoru.

O svemu su, kažu, blagovremeno obavijestili Opštinu Cetinje, a tamo im je rečeno "da to moraju srediti sami", pozivajući se na zakone koji uređuju pitanja etažne svojine. Neki od njih su otkupili stanove, dok drugi imaju stanarsko pravo.

– Projekat još iz 2014. godine postoji, i to sa svim razrađenim fazama – kaže Ljesar. On napominje da ga je izradio prof. Goran Radović. Trebalo je da bude sanirana – obnovljena zgrada. Međutim, Ljesar i Adžići kažu da su danas ponovo na početku.

Za stepenice potrebna nova dokumentacija

Opština Cetinje stalno se pojavljuje kao jedan od faktora koji treba da doprinese rješenju ovog problema, odnosno da očuva spomenik kulture, ali i da to bude funkcionalna stambena zgrada. Iz Kabineta gradonačelnika Nikole Đuraškovića potvrđuju da su od Ministarstva 30 hiljada dobili 2014, a 2024. godine dodatnih 15 hiljada eura za sanaciju ove zgrade. Iz opštinske kase za ove potrebe prije dvije godine utrošeno je još 45 hiljada eura. Međutim, na pitanje da li su upućeni da se vlasnici stanova i stanarskog prava žale da i dalje ne mogu da stanuju u objektu i zašto je to tako – odgovor je izostao.

Iz Opštine navode da je krajem 2023. izrađen konzervatorski projekat na osnovu kojeg su radovi započeti u julu i završeni 2024. godine, u skladu sa utvrđenim stanjem objekta i važećom projektnom dokumentacijom. Novi konzervatorski projekat, iz 2023. naslovljen je "Kuća sa spomen pločom u kojoj je poginuo Marko Mašanović''.

– Tokom izvođenja radova, demontažom pojedinih elemenata utvrđeno je da određeni dijelovi objekta nijesu bili obuhvaćeni prvobitnim projektnim rješenjem. Projektna dokumentacija odnosila se na radove koji su u tom trenutku bili vidljivi i predviđeni, dok kompletna podrumska etaža i dio stepeništa koji vodi do nje, kao i stepenište do prve etaže, nijesu bili obuhvaćeni projektom, te njihova sanacija zahtijeva izradu nove projektne dokumentacije – navode iz kabineta gradonačelnika.

Nabrajajući što su sve uradili 2024, kažu da je Prijestonica Cetinje iscrpila sve mogućnosti u okviru svojih nadležnosti i raspoloživih sredstava, dok dalji radovi, koji nijesu obuhvaćeni postojećim projektom, predstavljaju obavezu etažnih vlasnika, koji su dužni da pribave potrebne saglasnosti Uprave za zaštitu kulturnih dobara.

Унутрашњост куће на Цетињу која је и споменик културе

-приватна архива

Ljesar podsjeća da se Opština Cetinje na svojim društvenim mrežama pohvalila kako su kompletno adaptirali krov i fasadu, restaurisali ogradu, zamijenili vrata i prozore, dok će drveno stepenište izgraditi naredne godine kada će zamijeniti i stare elektroinstalacije, i da su, prostom računicom, za to utrošili čak 90 hiljada eura. To je, kaže Ljesar, bio razlog da reaguje, na što je Opština izmijenila svoju objavu. A, nakon fasade i krova, na zgradi i u zgradi ništa nije rađeno.

Ljesar smatra da projekat iz 2014. sadrži sve što je potrebno za kompletnu obnovu zgrade. Niko tokom 12 godina nije ukazao na manjkavosti projekta, potrebu njegove dorade.

– Opština Cetinje nikada nije odgovorila gdje je 30 hiljada eura koje im je Ministarstvo kulture uplatilo 2014, i kako to da se na opštinskom sajtu sada pojavljuje cifra od 90 hiljada eura za radove urađene na kući tokom 2024. godine. Ako su potrošili 90 hiljada, neka samo pokažu papire i radove koji toliko koštaju – navodi Ljesar dodajući da "nema nikakvog zapisnika o prijemu izvedenih radova".

– Ova je kuća paradigma Crne Gore i priče o zaštiti kulturnih dobara – ističe Ljesar.

Prvo UT i konzervatorski uslovi

Direktorica Uprave za zaštitu kulturnih dobara (UZKD) dr Petra Zdravković navodi da se kuća nalazi u okviru kat. parcele broj 2428, KO Cetinje I. Po Listu nepokretnosti br. 2359, parcela je u svojini Države Crne Gore, raspolaganju Prijestonice Cetinje, dok su pojedinačne stambene jedinice u okviru objekta vlasništvo više lica. Podsjeća i da su stručnjaci Uprave po zahtjevu Ministarstva kulture Crne Gore i zahtjevu Rusimira Dizdara obišli 20. juna 2014, a kako bi utvrdili stanje kulturnog dobra – kuće, sačinili Izvještaj sa foto dokumentacijom, gdje je konstatovano da je "neophodno hitno pristupiti sanaciji predmetnog kulturnog dobra kako bi se izbjegla opasnost po živote stanara i zaustavilo urušavanje i propadanje kulturnog dobra".

- UZKD je postupajući po zahtjevu Prijestonice Cetinje za izdavanje konzervatorskih uslova za sanaciju kulturnog dobra Kuća sa spomen pločom u kojoj je poginuo Marko Mašanović izdala Rješenje – Konzervatorske uslove br: 03-184/2014-5 od 12.12.2014. godine, nakon čega je ovoj Upravi dan 29.5.2023. godine dostavljen Konzervatorski projekat, navodi Zdravković.

Nakon analize dokumentacije ukazala je na neophodnost postupka revizije tehničke dokumentacije, odnosno, obavezu revidenta da u postupku revizije glavnog projekta, pribavi saglasnost utvrđenu zakonom.

– Sekretarijat Prijestonice Cetinje je 9.10.2023.godine dostavio ovoj Upravi revidovan konzervatorski projekat Kuća sa spomen pločom u kojoj je poginuo Marko Mašanović, nakon čega je Uprava za zaštitu kulturnih dobara donijela Rješenje - saglasnost na Konzervatorski projekat, br: UP/I- 03-184/2014-15 od 09.10.2023.godine – kaže Zdravković.

Nakon izdavanja saglasnosti na projektnu dokumentaciju, radovi su sprovedeni, međutim Uprava nije obaviještena o pravnim licima angažovanim u svojstvu izvođača i nadzora.

– Ovom organu nije podnijet ni zahtjev za prijem sprovedenih radova, što je shodno Zakonu o zaštiti kulturnih dobara bila obaveza investitora – kaže Zdravković.

Direktorica navodi da su u UZKD sa predstavnicima Prijestonice održali sastanak, gdje su ih oni obavijestili da "u okviru unutrašnosti objekta ima više konstruktivno nestabilnih pozicija, čija rekonstrukcija nije bila predviđena projektnom dokumentacijom u odnosu na koju su se izvodili radovi".

UZKD zaključuje da je potrebno izraditi novi - Glavni projekat rekonstrukcije ovog kulturnog dobra, koji će sadržati one faze koje je iz aspekta zakona o izgradnji objekata potrebno tretirati.

– U cilju adekvatne sanacije ovog kulturnog dobra, te formiranja bezbjednih uslova za život stanara, neophodno je pristupiti izradi Glavnog projekta rekonstrukcije. U tom smislu, potrebno je da se vlasnik/držalac kulturnog dobra obrati nadležnom sekretarijatu lokalne samouprave, u cilju pribavljanja urbanističko-tehničkih uslova, a potom i konzervatorskih uslova za potrebe izrade projektne dokumentacije – navodi Zdravković.

Унутрашњост куће на Цетињу која је и споменик културе

-приватна архива

On ukazuje i na činjenicu da je Opština raspisivala tender za odabir izvođača radova na kući 2024. godine, a sami kažu "da projekat ima manjkavosti".

Saznajemo da su tokom godina stanari pokušavali da ponešto urade unutar kuće, ali iz Uprave za zaštitu kulturnih dobara brzo bi ih sprječavali u tome. Prije tri mjeseca ponovo je Ljesar bio u Opštini, ovoga puta sa još jednim stanarom – Srđanom Grahovcem, ali naišli su na nerazumijevanje nadležnih.

– Iz Opštine su htjeli da objekat "našminkaju", jer tuda prolaze turisti – pojašnjava Ljesar, ističući da se može desiti da se zbog neispravnih elektroinstalacija desi i požar, i da se tada neće moći pričati o zaštiti kulturnih dobara, već o krivičnoj odgovornosti.

Унутрашњост куће на Цетињу која је и споменик културе

-приватна архива

Sa problemima koje imaju obavijestili su direktorku Direktorata za zaštitu kulturne baštine u Ministarstvu kulture i medija Dobrilu Vlahović. Ona je, kaže Ljesar, konstruktivno predlagala da Opština Cetinje, ako nema dovoljno novca za dovršetak radova, aplicira na neki od konkursa Ministarstva opredijeljenih u svrhu zaštite kulturnih dobara. No, iako je rukovodiocima Opštine iznio tu mogućnost – oni to nijesu uradili, koliko je njemu poznato.

Preuzmite našu aplikaciju