Od oduševljenja Srbijom, do prijetnji totalnom blokadom

Srpska diplomatija odigrala je početkom jula naizgled briljantnu tehnokratsku partiju šaha u samom srcu Brisela, pokrenuvši snažnu ofanzivu s ciljem da konačno deblokira svoj zaustavljeni evropski put.

Velika diplomatsko-ekonomska prezentacija pod nazivom "Srpski reformski zamah: Od posvećenosti do ostvarenja", koju su organizovali Vlada Srbije i Misija pri EU, imala je jasan zadatak – preplaviti evropske zvaničnike konkretnim brojkama, tabelama i tvrdim ekonomskim dokazima kako bi se osiguralo otvaranje davno čekanog Klastera 3, koji tretira konkurentnost i inkluzivni rast. Brojna delegacija na visokom nivou uspjela je da fascinira briselske birokrate, govoreći jezikom pragmatizma i interesa, te potpuno izbjegavajući emotivne političke teme. Ipak, dok je u kuloarima vladalo oduševljenje makroekonomskom stabilnošću Srbije, hladan tuš stigao je sa najviših političkih adresa nekoliko država članica, koje prijete totalnom blokadom i stavljanjem veta na bilo kakvo ubrzanje integracija Beograda.

Informacije iz Brisela potvrđuju da je na pomenutoj prezentaciji srpski tim djelovao izuzetno profesionalno, što je ozbiljno poljuljalo skepticizam pojedinih evropskih prestonica. Predsjednica Skupštine Ana Brnabić stavila je naglasak na brzinu parlamentarnog rada, ističući da su usvojena čak 23 zakona direktno povezana sa evrointegracijama, posebno naglašavajući implementaciju ODIHR preporuka. Sa druge strane, ministar finansija Siniša Mali iznio je snažne ekonomske adute, poručivši da je Srbija najbrže rastuća ekonomija na Zapadnom Balkanu i da je ona kroz lance snabdijevanja njemačkih i italijanskih fabrika "ekonomski već dio EU". Ovakva "ofanziva brojkama" poslužila je kao odličan izgovor za Savjet EU da pokaže naklonost Beogradu, dijelom i zbog strateških interesa i zelene tranzicije. Novi diplomatski manevar bio je savršeno tempiran kako bi se ublažila oštrica budućeg izvještaja novog izvjestioca Evropskog parlamenta za Srbiju, Tonina Picule.

Međutim, ugledi politički magazin "Politiko" u svojoj najnovijoj analizi razotkriva duboke podjele iza zatvorenih vrata i donosi naslov koji otrježnjuje Beograd – "Pa-pa, EU". Popozivajući se na pet anonimnih diplomata i visokih zvaničnika, ovaj medij otkriva da od ubrzanog procesa ulaska Srbije u Uniju vjerovatno neće biti ništa jer se tome oštro protive ambasadori više uticajnih zemalja, dok je Holandija spremna da uloži i zvanični veto. Evropska komisija planira da ove srijede zatraži od ambasadora država članica odobrenje za otvaranje Klastera 3, koji bi otvorio pitanje usklađivanja srpskih pravila o prekograničnim uslugama sa jedinstvenim tržištem Unije, ali unutrašnji otpor je prevelik. Holandija, uz podršku diplomata iz još dvije zemlje članice, jasno poručuje da je malo vjerovatno da će podržati ovaj korak zbog ozbiljne zabrinutosti za stanje ljudskih prava, unutrašnje demokratije i pravosudnih reformi pod aktuelnim režimom.

Ugledni briselski izvori ističu da je Evropska komisija pokušala da koristi proširenje kao čisto geopolitički alat kako bi zemlje regiona zadržala podalje od suparničkih sila poput Rusije i Kine, ali pojedine vlade strahuju da bi Beograd mogao biti nagrađen prije nego što zaista ispuni demokratske standarde. Naš sistem je efikasno zaustavljen na ovoj tački gotovo pet godina, upozorava srpski ministar za evropske integracije Nemanja Starović. On naglašava da je srpska državna uprava sprovela kumulativne reforme koje zaslužuju napredak, te upozorava da bi novo odlaganje odluke Brsela bilo "najbolji mogući dar antievropskim političkim snagama, kako u Srbiji tako i širom kontinenta". Iako je Beograd pokazao izuzetnu tehnokratsku spremnost, evropski sistem zahtijeva apsolutni konsenzus svih 27 članica, što Srbiju ostavlja u rascjepu između ekonomskog oduševljenja koje izaziva u Briselu i političke rampe koju joj spuštaju ključne evropske prestonice.