Sa pozitivnim testom, kolonoskopiju čekaju duže od jednog mjeseca

Novi izvještaj o skriningu u Crnoj Gori, u ovom slučaju raka debelog crijeva, pokazao je nizak obuhvat pozvanih građana na testiranje, zadovoljavajući odziv na preventivni pregled onih koji su dobili poziv, ali i da je znatan dio onih, koji su imali pozitivan FIT test, duže od mjesec čekalo na dalju dijagnostiku, odnosno kolonoskopiju.

Pozitivan nalaz FIT testa (imunohistohemijski test na okultno krvarenje u stolici) registrovan je kod 476 testiranih osoba ili 5 odsto od ukupnog broja testiranih, navodi se u Izvještaju o sprovođenju Nacionalnog programa ranog otkrivanja raka debelog crijeva u Crnoj Gori za period od 1.1.2025. do 31.12.2025. godine.

U Izvještaju IJZCG, koji je nedavno završen, konstatovano je da skoro 19 odsto pacijenata, koji su imali pozitivne rezultate testa, nijesu imali zakazanu kolonoskopiju u posmatram periodu (2025), dok je 13,85% termin dobilo nakon 31 dana od dobijanja pozitivnog rezultata.

– Tokom izvještajnog perioda od 1. januara 2025. do 31. decembra 2025. godine, ciljnu grupu za sprovođenje organizovanog skrining programa raka debelog crijeva (SRDC) činilo je 67.745 osoba oba pola, koji su osiguranici Fonda za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZOCG), u starosnoj dobi od 50 do 74 godine. Za učešće u SRDC tokom izvještajnog perioda pozvano je 24.760 osoba, što čini 36,5% od ukupne ciljne populacije. Prema preporukama Evropskog vodiča, poželjna stopa pozivanja na dvogodišnjem nivou treba da bude iznad 95%. Stoga, s obzirom na ostvareni procenat, jasno je da dinamika pozivanja učesnika od strane timova izabranih doktora domova zdravlja nije bila dovoljna kako bi se ispunio uslov za postizanje željene stope pozivanja tokom ovog perioda, zaključak je IJZCG.

U ZC MUP-a došli i oni koje nijesu zvali

Posebno visok odaziv građana na preventivni pregled zabilježen je u ZC MUP-a Crne Gore – 133,3%, Domu zdravlja Andrijevica – 117,6%, Domu zdravlja Rožaje – 113,1%, Domu zdravlja Tivat – 105,4%, Domu zdravlja Kotor – 100,3%, Domu zdravlja Bijelo Polje – 98,7%, Domu zdravlja glavnog grada – 91,6% i Domu zdravlja Plav – 91%.

– Odaziv veći od 100% ukazuje da su se na skrining odazivali i učesnici koji nijesu bili obuhvaćeni pozivima u izvještajnom periodu, uključujući osobe pozvane ranije, učesnike koji su se samoinicijativno javili ili učesnike koji su naknadno uključeni u program, objašnjavaju iz IJZCG.

Kako se navodi "u izvještajnom periodu u IJZCG dostavljeno je ukupno 10.001 (99,7%) uzoraka, dok je 9.786 (97,8%) rezultata vraćeno ID u DZ. Od ukupnog broja testiranih, 476 je bilo pozitivnih (5%), dok je 9.155 rezultata bilo negativnih (93,5%). Broj neadekvatnih testova na nacionalnom nivou, koji su se ponavljali iz drugog uzorka

je 155 (1,5%).

– Od 476 učesnika koji su imali pozitivan rezultat testa, 458 (96,2%) je obaviješteno o rezultatu od strane tima ID iz DZ. Od obaviještenih učesnika, 373 (81,4%) je obaviješteno u roku od 15 dana od izvršene analize, dok je 85 (18,6%) obaviješteno nakon 15 dana. Udio učesnika koji su dobili obavještenje u roku od 15 dana na nacionalnom nivou iznosi 81,4%, što je ispod preporučene vrijednosti prema Evropskom vodiču, koji predviđa da udio učesnika koji budu obaviješteni u tom vremenskom periodu bude veći od 90%.

Najveći broj poziva, a najmanji odziv u Kolašinu

Najveći procenat (74,7 odsto) pozivanja osiguranika iz ciljne grupe ostvario je Dom zdravlja Kolašin. Uprkos tome, u toj opštini je zabilježen najniži odziv građana, svega 12,1 odsto. Iz IJZCG ocjenjuju da posebno nizak odziv u Domu zdravlja Kolašin, uprkos veoma visokom procentu pozivanja građana, može ukazivati na potrebu dodatnog rada na motivaciji učesnika, unapređenju komunikacije sa ciljnom populacijom, jačanju promotivnih aktivnosti i detaljnijem praćenju razloga neodazivanja.

S druge strane, najveći procenat pozivanja građana ukazuje na veoma efikasnu organizaciju rada i visok nivo angažovanosti skrining tima, sa realnim potencijalom da se tokom skrining ciklusa ostvari gotovo potpuni obuhvat ciljne populacije.

Nakon kolašinske ustanove, najviše građana na preventivni pregled pozvali su Zdravstveni centar Vojske Crne Gore – 67,2%, Dom zdravlja Cetinje – 57,8%, Dom zdravlja Danilovgrad – 57,1%, Dom zdravlja glavnog grada – 56,6%, Dom zdravlja Mojkovac – 54,7% i Dom zdravlja Nikšić – 50,3%.

U periodu od 1. januara do 31. decembra 2025. godine kolonoskopija je zakazana za 354 učesnika od 74,4% FIT pozitivnih.

– Za 305 učesnika (86,15%) su zakazali termin za kolonoskopiju u roku kraćem od 31 dan od dobijanja pozitivnog rezultata, 49 učesnika (13,85%) je dobilo termin nakon 31 dana od dobijanja pozitivnog rezultata. U izvještajnom periodu, 32 učesnika (9%) je odustalo od kolonoskopije. Za 18,9% učesnika kolonoskopija nije zakazana do kraja izvještajnog perioda. Indikator udjela kolonoskopija zakazanih u roku kraćem od 31 dana iznosi 86,15% na nacionalnom nivou. Prema preporukama Evropskog vodiča, prihvatljiva vrijednost je 85%, dok je poželjna vrijednost iznad 90%, ističu iz IJZCG.

Godišnje 340 novooboljelih, više muškaraca nego žena

Kako je ranije saopšteno, u Crnoj Gori godišnje se zabilježi oko 340 novih slučajeva raka debelog crijeva, oko 200 muškaraca i oko 140 žena. To je bolest koja se češće javlja kod osoba starijih od 50 godina. Kako ističu onkolozi iz Kliničkog centra Crne gore, u posljednjih nekoliko decenija primijećen je porast oboljelih u kategoriji pacijenata mlađih od 40, odnosno 45 godina, gdje se to ne očekuje upravo zbog nepostojanja kumulativnog dejstva uobičajenih faktora rizika.

Nacionalni program za rano otkrivanje raka debelog crijeva u Crnoj Gori uspostavljen je 1. juna 2013. godine i sprovodi se kontinuirano na cijeloj teritoriji države. Program je namijenjen muškarcima i ženama, osiguranicima starosne dobi od 50 do 74 godine.

Program se realizuje u skladu sa preporukama Evropskog vodiča za kvalitet u skriningu i dijagnostici kolorektalnog karcinoma, kojim su definisani standardi skrining metodologije, kao i indikatori za monitoring i evaluaciju programa.

U skladu sa evropskim preporukama, skrining ciklus traje dvije godine, što podrazumijeva ponovno testiranje osoba sa negativnim nalazom nakon isteka navedenog perioda. Kao primarni skrining test koristi se fekalni imunohemijski test (FIT) za detekciju okultnog krvarenja u stolici.

– Program ranog otkrivanja raka debelog crijeva predstavlja jednu od ključnih aktivnosti u okviru Programa prevencije i kontrole malignih bolesti u Crnoj Gori. Njegov osnovni cilj je rano otkrivanje prekanceroznih promjena i raka debelog crijeva i rektuma, kao i pravovremeno liječenje oboljelih, čime se doprinosi smanjenju mortaliteta i unapređenju kvaliteta života stanovništva, ističu iz IJZCG.

Preuzmite našu aplikaciju