Sagovornice "Dana": Stari zidani objekti najrizičniji od zemljotresa

Gradnja u Crnoj Gori nije uvijek pratila seizmičke rizike na isti način. Objekti izgrađeni prije 1964. godine nisu projektovani prema seizmičkim propisima.

Nakon zemljotresa u Skoplju 1963. godine uvedeni su prvi privremeni seizmički propisi (1964. godina), dok su nakon zemljotresa u Crnoj Gori 1979. godine, konkretno 1981, usvojeni novi propisi koji odgovaraju srednjem nivou seizmičkog projektovanja, ocijenile su za "Dan" profesorice Građevinskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, Jelena Pejović i Nina Serdar, koje su uradile model seizmičke povredljivosti zgrada u Crnoj Gori.

– Od 2023. godine projektovanje se vrši prema savremenim propisima Eurokodovima, koji odgovaraju visokom nivou seizmičkog projektovanja. Dio starijeg građevinskog fonda u Crnoj Gori izgrađen je u periodu kada seizmički propisi nisu bili dovoljno razvijeni ili se nisu primjenjivali, što povećava seizmičku povredljivost objekata građenih u tom periodu. Međutim, nakon razornog zemljotresa 1979. godine došlo je do značajnog unapređenja seizmičkih propisa i prakse projektovanja, ističu Pejović i Serdar.

Upitane za ključne nedostatke koje su uočile, Pejović i Serdar kažu da su najveći problemi uglavnom povezani sa starijim zidanim objektima: nedostatkom armirano-betonskih horizontalnih i vertikalnih serklaža, slabijim kvalitetom materijala, neadekvatnim međuspratnim konstrukcijama i činjenicom da mnogi objekti nijesu projektovani prema savremenim seizmičkim standardima.

– Takođe, jedan od izazova je i nedostatak sistematskih i detaljnih baza podataka o građevinskom fondu, što otežava preciznije procjene rizika na nivou države. Takva baza podataka bi trebalo da sadrži osnovne elemente o objektima stanovanja kao što su spratnost, godina izgradnje, materijal i konstruktivni sistem. Na tome bi trebalo u budućnosti raditi – poručuju one.

Profesori Građevinskog fakulteta razvili model seizmičke povredljivosti zgrada u Crnoj Gori

Govoreći o eventulanim posljedicama u slučaju zemljotresa, Pejović i Serdar kažu da bi reakcija znatno zavisila od konstruktivnog sistema i upotrijebljenog materijala, starosti objekta, načina gradnje, kvaliteta izvođenja i vrlo važno –lokacije.

– Određeni dio starijeg građevinskog fonda, posebno stariji zidani objekti bez seizmičkog projektovanja, mogao bi pretrpjeti ozbiljna oštećenja tokom jačeg zemljotresa. Upravo zato su važni kontinuirana procjena rizika i postepena sanacija najranjivijih objekata. Noviji objekti projektovani prema savremenim propisima generalno imaju znatno bolju otpornost i cilj tih propisa je prije svega zaštita ljudskih života. Međutim, ni primjena savremenih propisa po kojima danas projektujemo ne mogu da budu garant adekvatnog ponašanja objekata ukoliko se isti planiraju na neadekvatnim lokacijama: terenima podložnim likvifakciji (pjeskoviti tereni sa visokim nivoom podzemnih voda), strmi tereni podložni aktivaciji klizišta ili tereni koji su već gusto izgrađeni, navode Pejović i Serdar.

Tačnije se može procijeniti seizmički rizik

Pejović i Serdar navode da je model koji su one izradile omogućio da se na sistematičan način sagleda seizmička povredljivost zidanih objekata u Crnoj Gori.

– Korišćeni su podaci o tipologijama zidanih zgrada u Crnoj Gori, modeli povredljivosti iz zemalja regiona i istorijski podaci o oštećenjima nakon zemljotresa iz 1979. godine. Analizirani su podaci o oštećenju za oko 40.000 objekata, od čega je više od 37.000 bilo zidanih, što je omogućilo da se model zasnuje na realnom stanju građevinskog fonda. Istraživanje pokazuje da seizmička povredljivost zidanih zgrada zavisi od više faktora kao što su tip nosećeg sistema, spratnost, vrsta međuspratne konstrukcije i vrijeme izgradnje, odnosno propisi koji su važili u trenutku projektovanja i gradnje. Značaj modela je u tome što se pomoću njega može tačnije procijeniti seizmički rizik, što omogućava donosiocima odluka da planiraju prioritete za sanaciju i seizmičko ojačanje i da se unaprijede buduće mjere zaštite od zemljotresa. Takođe, model predstavlja važan korak ka savremenijem pristupu upravljanju seizmičkim rizikom u Crnoj Gori, zaključuju one.

Govoreći o analizi 40.000 objekata, one kažu da se radi o analizi istorijskih podataka o oštećenjima objekata prikupljenih nakon zemljotresa 1979. godine.

– Analiza je pokazala da su najveća oštećenja uglavnom zabilježena kod starijih zidanih objekata, posebno onih građenih bez seizmičkih propisa,ocjenjuju Pejović i Serdar.

Preuzmite našu aplikaciju