Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (1): Jugoslovenski komunisti bili praktično usamljeni

"Malo je tema u srpskoj i jugoslovenskoj istoriografiji koje su pobuđivale toliko protivurječnih i ostrašćenih tumačenja, kao što je to činio Zavod za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci. Na primjeru pisanja o ovoj ustanovi sasvim se vjerno mogu uočiti sve one devijacije istoriografskog rada karakteristične za istraživanja Drugog svjetskog rata, od ideološke prizme, dnevnopolitičkih konotacija, preko iskrivljavanja ili prećutkivanja događaja iz partikularnih, ličnih i materijalnih, razloga." Ove riječi preuzeli smo iz autorskog predgovora poznatog srpskog istoričara dr Aleksandra Stojanovića, s početka njegove opširne, zanimljive i vrlo dragocjene knjige "Zavod za prinudno vaspitanje omladine 1942-1944". Knjigu je 2024. objavio Institut za noviju istoriju Srbije iz Beograda, gdje je Stojanović zaposlen, trenutno kao viši naučni saradnik. Uz njegovo odobrenje i saglasnost izdavača, iz ove knjige prenijećemo u našem feljtonu djelove teksta koji govore o antikomunističkoj represiji u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji, dok ćemo se samim Zavodom baviti u najskorije vrijeme.

Aleksandar Stojanović rođen je decembra 1985. godine u Beogradu. Na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu diplomirao je 2010. godine na Katedri za istoriju Jugoslavije i upisao doktorske studije. Doktorsku disertaciju pod naslovom "Ideje, društveno-politički projekti i praksa vlade Milana Nedića 1941–1944". izrađivao je pod mentorstvom akademika Mire Radojević i odbranio 2014. godine. Istraživački se bavi širokim tematskim krugom, u kome su najzastupljenije teme iz Drugog svjetskog rata, istorije ekstremne desnice i fašizma, istorije propagande i štampe, kao i istorije sudstva i vjerskih zajednica na jugoslovenskom prostoru. Objavio je šezdesetak naučnih radova, tri samostalne monografije, dve monografije u koautorstvu i tri toma kolektivnih monografija. Autor je udžbenika iz istorije za 8. razred osnovne škole u izdanju Arhiknjige i Fondacije Alek Kavčić.

                                                       ***

U svom nastojanju da revolucionarnim aktivnostima sruše postojeći poredak i uspostave novo političko i društveno uređenje, ustrojeno po uzoru na Sovjetski Savez, jugoslovenski komunisti bili su praktično usamljeni, a protiv sebe su, u manjoj ili većoj mjeri, imali gotovo sve političke i društvene faktore. Ideološki protivnici komunista organizovali su širok front usmjeren protiv širenja revolucionarnih ideja na jugoslovenskom prostoru. Većina građanskih stranaka, kao i cijela politička desnica, najoštrije je istupala protiv KPJ označavajući njenu politiku kao terorističku, antidržavnu i antinarodnu, u krajnjoj liniji kao službu interesima Sovjetskog Saveza i Kominterne, umjesto sopstvenoj državi i narodu.

Jugoslovenski desničari, kako oni aktivni u političkim strankama, tako i oni koji su svoje stavove plasirali u javnost kroz djelatnost u kulturi i društvenim organizacijama, često su se povezivali i sarađivali na antikomunističkoj osnovi. Kao krovna organizacija ovakve djelatnosti vremenom se izdvojio Jugoslovenski antimarksistički komitet, koji je bio dio Antimarksističke lige sa sjedištem u Ženevi, i učestvovao u međunarodnoj saradnji na polju suzbijanja komunizma.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)