Carigradske godine Jovana Ristića (1): Najbolje rješenje za položaj kapućehaje

Jovan Ristić (1829-1899) spada u jednu od najznamenitijih istorijskih ličnosti, ne samo srpske prošlosti. Zajedno sa Ilijom Garašaninom i Nikolom Pašićem, ubraju ga u red najvećih državnika Srbije 19. vijeka, a u razdoblju od 1868. do 1893. ''postao je jedan od najmoćnijih ljudi u srpskoj politici''. Uprkos svemu tome, i činjenici da je o ovome velikom državniku, diplomati, istoričaru i akademiku do sada dosta toga napisano, i dalje su, "brojni aspekti njegovog života ostali nedorečeni".

Monografija poznatog srpskog istoričara dr Danijela Radovića "Jovan Ristić (1829-1899) – biografija srpskog državnika", koja je ujedno prva kompletna biografija o njemu, ima upravo taj cilj – "da se na osnovu istorijske građe i relevantne istoriografske literature izvrši rekonstrukcija života i državničke djelatnosti Jovana Ristića". To je u predstavljanju ove višestruko značajne knjige naveo i njen izdavač, ugledna izdavačka kuća "Prometej" iz Novog Sada, koja je knjigu objavila 2023. godine. Knjigu smo već koristili na ovom mjestu, a ovog puta iz nje ćemo – uz uvijek ljubazno odobrenje Zorana Kolundžije, direktora "Prometeja", i sa odobrenjem dr Danijela Radovića, autora knjige – prenijeti dio poglavlja ''Carigradske godine''.

Dr Danijel Radović (Trstenik, 1989) zaposlen je kao naučni saradnik na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Sfera njegovog naučnog interesovanja je moderna istorija srpskog naroda. Doktorirao je 2020. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu sa disertacijom "Jovan Ristić: biografija državnika", za koju je dobio nagradu, "Prof. dr Radmila Milentijević". Saradnik je Centra za srpske studije Filozofskog fakulteta u Beogradu. Stručno se usavršavao u Beču i Berlinu. Autor je više desetina naučnih radova na srpskom, engleskom i ruskom jeziku.

                                                       ***

U aktivnoj nacionalnoj politici koju je proklamovao knez Mihailo, čiji je osnovni zadatak bio oslobođenje i ujedinjenje srpskog naroda, diplomatski odnosi sa sizerenom – sultanom i njegovom Visokom portom bili su od prvorazrednog značaja. Srpskom knezu je u prestonici Osmanskog carstva bio potreban neko u koga je mogao da se pouzda. Ujedno i zastupnik koji je posjedovao dovoljno diplomatske okretnosti i vještine da u Carigradu, jednom od centara gdje su se lomila diplomatska koplja velikih sila, izađe na kraj sa problemima i zastupa interese Srbije na najbolji način. Ristić je u Carigrad otišao za tadašnje standarde veoma mlad. Vjerovatno, kao tek nešto stariji od trideset godina. Bilo je u tadašnjoj Kneževini ličnosti koje su u diplomatiji imale više iskustva. Knez Mihailo je smatrao da je Ristić sa ekspeditivnošću i novom energijom koju je nosio, te pokazao prilikom ranijih misija u Carigradu i Sremskim Karlovcima, u datom trenutku najbolje rješenje za položaj kapućehaje. Najviše ga je preporučilo držanje kao sekretara Preobraženske skupštine, čije je odredbe pred Portom trebalo da brani. Nema sumnje da je i Garašanin tom prilikom dao preporuku za Ristića. Dodatno ga je za to mjesto kvalifikovao odgovor na pisanja u poluzvaničnom listu turske vlade ''Journal de Constantinople''. Odgovor je evropska diplomatija nazvala manifestom kneza Mihaila, dok je Ristić za svoje pisanje dobio od kneza na poklon zlatan sat.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)