Ispod Staljinovog šinjela (1): Najveći ratni sukob u istoriji

Mladog, ali već uveliko afirmisanog srpskog istoričara dr Nemanju Mitrovića šira javnost je bliže upoznala preko njegove opširne i zanimljive knjige "Tito-Čaušesku godine zbližavanja", koju smo koristili na ovom mjestu. Jednako vrijedna i zapažena je i njegova isto tako obimna knjiga "Decenija iskušenja: jugoslovensko-rumunski odnosi 1948-1958", koju je, kao i prethodnu, objavio Institut sa savremenu istoriju iz Beograda, na kome je on zaposlen. Uz njegovo odobrenje i saglasnost izdavača, iz ove knjige, u našem feljtonu, sa značajnim skraćenjem, prenijećemo poglavlje "Ispod Staljinovog šinjela". I u njoj je, kao i u ranijoj knjizi, kazano da je između Jugoslavije i Rumunije bilo puno izazova, ali da "do većih sukoba nije dolazilo, čak ni tokom Drugog svjetskog rata, kada su se ove dvije kraljevine – nalazile na suprotnim stranama".

Dr Nemanja Mitrović rođen je 1994. godine u Leskovcu. Diplomirao je i masterirao na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu na Katedri za istoriju Jugoslavije. Povodom proslave dana Instituta za savremenu istoriju 31. januara 2019. uručena mu je nagrada "Dr Ljubomir Ljuba Petrović", koja se dodjeljuje za najbolji master rad odbranjen na Katedri za istoriju Jugoslavije. Isto tako, dobitnik je i nagrade "Gavrilo Princip", koja se dodjeljuje za najbolji rad mladih autora iz oblasti srpske nacionalne istorije. Od 2023. godine radi u Institutu za savremenu istoriju. Urednik je Humanističkog časopisa za mlade istraživače KSIO i sekretar Društva istoričara Srbije "Stojan Novaković". Već smo rekli, pored ove autor je i monografije "Tito–Čaušesku: godine zbližavanja" i brojnih naučnih radova u domaćim i stranim časopisima i međunarodnim zbornicima.

                                                             ***

Drugi svjetski rat je bio najveći ratni sukob i događaj bez premca u cjelokupnoj svjetskoj istoriji. Kao takav on je na Balkanu ostavio pustoš i posljedice koje se i danas osjećaju. Demografski gubici Jugoslavije prouzrokovani ratom se procjenjuju na preko milion ljudi, dok se u Rumuniji najčešće spominje podatak od oko 800.000 izgubljenih života. Velike ljudske i materijalne žrtve su nakon završetka rata zahtijevale opravdanje i smisao. Jugoslovenska država je obnovljena i proširena za nekoliko hiljada kilometara kvadratnih. Situacija sa Rumunijom je bila nešto komplikovanija. Saveznici, odnosno Sovjetski Savez je njeno učešće u ratu na neprijateljskoj strani kaznio oduzimanjem Besarabije, Bukovine, Južne Dobrudže i još nekih teritorija, kao i zahtjevom za ratnu odštetu u visini od 300 miliona dolara. Ipak, promjena strane nakon 23. avgusta 1944. i rumunski doprinos u konačnom oslobađanju Evrope od fašizma, naročito Mađarske, Čehoslovačke i Austrije bili su nagrađeni povratkom Transilvanije.

Postoje različite procjene broja žrtava rata na prostoru Jugoslavije i one se kreću od cifre milion do oko 1,7 miliona, koliko su nove vlasti odmah nakon rata prijavile Međusavezničkoj reparacionoj komisiji. Kasnije demografske procjene i popisi žrtava rata pokazali su da je na teritoriji Jugoslavije tokom rata bilo 446.000 vojnih i 581.000 civilnih žrtava. Što se tiče Rumunije podaci su različiti. U okviru predratnih granica, gubici Rumunije iznose preko 800.000. Kako se teritorija Rumunije smanjila nakon 1945, statistika najčešće spominje broj od oko 300.000 vojnih i 200.000 civilnih žrtava.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)