Jugoslavija i NATO (1951-1957) (10): Razmatranje upotrebe atomske bombe

Izvan pregovora, zapadne vojne planere mučila su različita pitanja: da li bi napad na Jugoslaviju bio lokalni konflikt, da li treba poslati svoje trupe u tu zemlju, i čak, da li upotrijebiti atomsku bombu ukoliko se rat u tom prostoru iskomplikuje. U ovom trenutku, nezavisno od jugoslovenskih planova odbrane u slučaju napada SSSR-a, američki načelnici štaba imali su drugačiji plan. Smatrali su da bi SAD trebalo da odgovore na napad sovjetskih satelitskih država na Jugoslaviju upotrebom atomske bombe protiv njih, pošto je Sovjetski Savez još uvijek posjedovao sasvim mali arsenal atomskih bombi, pa se procjenjivalo da ih Rusi vjerovatno ne bi upotrijebili kao odgovor na američki nuklearni napad na satelitske države, već samo u slučaju odmazde za atomsko bombardovanje Sovjetskog Saveza.

U martu 1951. američki i britanski načelnici generalštaba razmatrali su američki predlog. Britanci nijesu bili skloni da upotrijebe atomsku bombu, ali 7. aprila američki načelnici generalštabova predložili su da "konačnu odluku o upotrebi atomskog oružja protiv satelitskih država ne treba donijeti sada". Ipak, s obzirom na postojanje pogodnih i vrlo korisnih ciljnih grupa, a i radi psiholoških prednosti koje bi se time postigle, trebalo bi da Sjedinjene Države, pošto se napad dogodi, a s obzirom na uslove koji su postojali, ozbiljno razmotre upotrebu atomskog oružja protiv satelitskih država. Planovi za takvu upotrebu treba da budu spremni. Američki general Omar Bredli smatrao je da "u praksi, posljedice upotrebe atomske bombe neće biti razočaravajuće". Britanci nijesu bili zadovljni ovim predlogom, a i Vlada Sjedinjenih Država je za njega bila manje zainteresovana nego njeni načelnici štabova. Plansko odjeljenje Stejt Depertmenta predložilo je 22. maja 1951, da ako satelitske države sovjetskog bloka napadnu Jugoslaviju, "mi vjerovatno ne bismo izvršili atomski, ili druge napade na sovjetsku teritoriju. Iako bi postojali pogodni ciljevi za atomski udar u Čehoslovačkoj i Rumuniji, mi bismo mogli, ali vjerovatno nećemo, upotrijebiti atomsko oružje protiv njih". Ali, ako bi Sovjetski Savez, kao i njegovi "sateliti", učestvovao u napadu na Jugoslaviju, "mi bismo upotrijebili atomsko oružje na Sovjete, a moguće i na ciljeve u satelitiskim zemljama". Međutim, smatrali su da bi Sjedinjene Države imale više moralnog opravdanja da to učine ako bi Sovjetski Savez ili njegovi sateliti napali Grčku nego Jugoslaviju, jer je Grčka, mada nije bila članica NATO-a, bila nekomunistička zemlja.

Jugoslavija i NATO (1951-1957) (9): Mladalačka pojava Titovog generala

U dokumentu od 5. februara 1951. godine britanski načelnici generalštabova izrazili su svoje ubjeđenje da bi direktan sovjetski napad ili njihova intervencija u nekoj od kasnijih faza rata protiv Jugoslavije "vodila u svjetski rat". Sličnu bojazan izrazio je i američki Zajednički komitet za strateško planiranje. U prvoj polovini 1951. godine, u nekoliko debata na najvišim mjestima britanskog vojnog vrha, potvrđeno je ovo stanovište, što su načelnici generalštabova ponovo po-tvrdili avgusta 1951. godine u svom pisanom dokumentu.

Ne postoji dokument da je Vlada Sjedinjenih Država konsultovala Tita po ovom planu. Njegov šef kabineta, general Petar Babić, o svemu ovom prvi put je čuo od Džaspera Ridlija mnogo kasnije. Teško da bi se Titu dopala ideja da Sjedinjene Države štite Jugoslaviju upotrebljavajući atomske bombe protiv Čehoslovačke i Rumunije, jer iako SSSR ne bi uzvratio upotrebom atomskih bombi protiv SAD, mogao ih je lako upotrijebiti protiv Jugoslavije.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(KRAJ)