DRI: Sistem borbe protiv vršnjačkog nasilja nije dao mjerljive rezultate

Reviziju je sproveo Kolegijum DRI kojim su rukovodili dr Branislav Radulović i Siniša Čađenović, a analiza je obuhvatila period od 2017. do 2025. godine.

- Sistem planiranja, koordinacije i praćenja mjera za prevenciju i suzbijanje vršnjačkog nasilja u Crnoj Gori u periodu 2017–2025. godine nije bio uspostavljen na funkcionalan i održiv način, te nije obezbijedio kontinuitet, efikasnost i mjerljive rezultate - navodi se u izvještaju.

Revizori upozoravaju da sistem nije zasnovan na pouzdanim podacima, jasno definisanim indikatorima niti kontinuiranom monitoringu, zbog čega nije moguće precizno procijeniti efekte brojnih aktivnosti koje su sprovođene.

- Iako se značajan broj aktivnosti i programa sprovodi, njihov efekat nije moguće pouzdano ocijeniti, a dostupni podaci ukazuju da vršnjačko nasilje nije smanjeno - konstatuje DRI.

Zabrinjavajući podaci iz škola

Prema istraživanju Zavoda za školstvo za školsku 2022/2023. godinu, čak 43 odsto djece svjedočilo je nasilju, 17 odsto učenika bilo je žrtva vršnjačkog nasilja, dok se 6,7 odsto izjasnilo kao počinilac nasilja.

Posebno zabrinjava podatak da 37 odsto učenika ne zna kako da adekvatno reaguje kada se suoči sa nasiljem, dok gotovo trećina njih nema slobodu da se obrati bilo kojem nastavniku za pomoć.

Kroz informacioni sistem obrazovanja (MEIS) evidentirano je ukupno 605 slučajeva vršnjačkog nasilja tokom četiri školske godine, od 2021/22. do 2024/25.

Prekid strateškog planiranja

DRI ukazuje da je nakon isteka Strategije za prevenciju i zaštitu djece od nasilja 2017–2021. i Programa za suzbijanje vršnjačkog nasilja 2019–2021. došlo do prekida u strateškom planiranju.

- Kao privremena rješenja usvajani su kratkoročni akcioni planovi i setovi mjera, ali bez međusobne usklađenosti i jasnog kontinuiteta - navodi se u izvještaju.

Iako su tokom godina preduzimane mjere za jačanje institucionalnih kapaciteta, uključujući formiranje timova za prevenciju nasilja i vandalizma u svim školama, revizori smatraju da to nije bilo dovoljno za uspostavljanje efikasnog sistema.

Broj pedagoga povećan je sa 154 na 183, psihologa sa 91 na 120, dok su u školskoj 2025/26. godini prvi put angažovana četiri socijalna radnika.

Nastavnici ne prepoznaju sve oblike nasilja

Nalazi pokazuju i ozbiljne slabosti u oblasti edukacije i prevencije.

Analiza Zavoda za školstvo iz 2025. godine pokazala je da škole koje ne evidentiraju nasilje uglavnom ne sprovode ni preventivne aktivnosti. Tokom školske 2022/23. godine samo 16 od ukupno 138 škola sprovelo je ankete o nasilju.

Istraživanje je pokazalo da gotovo trećina nastavnika ne prepoznaje određena ponašanja, poput povlačenja za kosu ili štipanja, kao oblike nasilja.

- 29,4 odsto nastavnika ne prepoznaje određena ponašanja kao oblike nasilja, iako svi anketirani nastavnici tvrde da znaju kako da prepoznaju nasilje u teoriji - navodi DRI.

Dodatno, standardizovani Olweusov upitnik, koji je Zavod za školstvo dostavio školama, nije koristila nijedna obrazovna ustanova.

Ne poštuju se uvijek protokoli

Prosvjetna inspekcija je tokom školske 2024/25. godine u 38 odsto kontrolisanih prijava utvrdila nepravilnosti u postupanju škola prema važećim uputstvima za prevenciju i reagovanje na nasilje.

Prema ocjeni revizora, normativni okvir nije unapređivan sistemski i pravovremeno, a planirane analize zakonodavstva nijesu realizovane, što je usporilo izmjene propisa i razvoj integrisanog pristupa.

Istovremeno, kampanje protiv vršnjačkog nasilja, koje su ranijih godina bile organizovane na nacionalnom nivou, nijesu sprovođene tokom 2024. i 2025. godine.

Deset preporuka za unapređenje sistema

DRI je subjektima revizije uputila deset preporuka, među kojima se kao ključne izdvajaju uspostavljanje obavezujućeg sistema monitoringa i izvještavanja, unapređenje indikatora za mjerenje vršnjačkog nasilja i formiranje jedinstvene baze podataka koja bi objedinjavala informacije iz obrazovanja, socijalne zaštite, policije i zdravstva.

- Neophodno je uspostaviti obavezujući i kontinuiran sistem monitoringa i izvještavanja koji će obezbijediti redovno prikupljanje i analizu podataka, uz fokus na ostvarene rezultate, a ne samo realizovane aktivnosti - preporučuje DRI.

Revizori zaključuju da sadašnji sistem karakterišu fragmentiran pristup, nejasna odgovornost i nefunkcionalan sistem praćenja i izvještavanja, zbog čega nije moguće pouzdano procijeniti efikasnost sprovedenih mjera niti planirati buduće politike zasnovane na dokazima.