Briselski putokaz između opomena i nikad bližeg cilja

Evropski parlament juče je u Strazburu zvanično predstavio novi izvještaj o Crnoj Gori, koji je pripremio izvjestilac Marjan Šarec.

Ovaj važan dokument donosi dubok, detaljan i izuzetno kompleksan presjek stanja u crnogorskom sistemu, balansirajući između pohvala za ostvareni napredak i vrlo ozbiljnih, direktnih zabrinutosti zbog brojnih institucionalnih, političkih i društvenih anomalija. Istog dana, u snažnoj diplomatskoj koincidenciji, predsjednik Crne Gore Jakov Milatović imao je zvanično obraćanje ovoj visokoj evropskoj instituciji na poziv predsjednice Roberte Mecole, gdje je jasno, decidirano i argumentovano predstavio crnogorska dostignuća, ali i stoprocentnu spremnost države da efikasno završi svoj evropski put. Njegovo izlaganje je naišlo na odobravanje evropskih parlamentaraca, pa se salom prolomio snažan aplauz upućen Crnoj Gori i njenoj evropskoj budućnosti.

Sam izvještaj Evropskog parlamenta sa velikom zabrinutošću notira usvajanje izmjena i dopuna Zakona o unutrašnjim poslovima i Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost (ANB). Ova zakonska rješenja su, kako se navodi u dokumentu, prošla kroz Skupštinu uprkos oštrim kritikama opozicionih partija i civilnog sektora, što otvara pitanja o nivou inkluzivnosti u donošenju odluka. Evropski poslanici jasno upozoravaju na kontinuiran politički uticaj koji se vrši na Javni servis, ali i na tužioce i sudije, što ozbiljno podriva principe nezavisnosti pravosudnih i medijskih organa. Takođe, kao gorući problemi koji traže hitno rješavanje navedeni su potreba za temeljnim ažuriranjem biračkog spiska i definisanje pitanja prijave prebivališta, uz poziv na transparentne postupke i istinsku saradnju sa opozicijom i pravnim ekspertima o svim zakonima koji se tiču EU integracija. Pozivaju se svi politički akteri da ostanu fokusirani na cilj i zadrže zamah ka uspješnom zaključenju pregovora, za šta je neophodna stabilnost.

Poseban akcenat u Strazburu stavljen je na bezbjednosni, društveni i identitetski kontekst. Evropski parlament je duboko zabrinut zbog istrajnog i rastućeg malignog stranog uplitanja, hibridnih prijetnji i intenzivnih kampanja dezinformacija od strane aktera iz trećih zemalja u Crnoj Gori. U izvještaju se izričito i direktno ukazuje na uticaje Kine, Rusije i Srbije, uz naglasak da takve destabilizujuće aktivnosti imaju za cilj podrivanje demokratskih institucija, društvene kohezije, ali i strateške orijentacije zemlje prema EU i NATO-u. Ovakvo uplitanje predstavlja direktan izazov za vladavinu prava, demokratsko upravljanje i državni suverenitet. Naporedno sa tim, izražena je oštra zabrinutost zbog političke instrumentalizacije vjerskih institucija od strane vanjskih aktera, zbog čega se eksplicitno traži da vjerske organizacije djeluju potpuno transparentno i nezavisno od stranog uticaja, uz puno poštovanje ustavnog i sekularnog uređenja države.

Milatović: Spremni smo za istorijski korak

Crna Gora je potpuno spremna da postane 28. članica Evropske unije do 2028. godine. Želim da pošaljem jasnu poruku optimizma koju smo čuli i tokom nedavnog Samita EU – Zapadni Balkan koji smo organizovali u Crnoj Gori, a koji je bio veoma uspješan i koji je obnovio energiju u pregovaračkom procesu. Iskreno se nadam da će ovaj saziv Evropskog parlamenta ispisati dio evropske istorije i ratifikovati pristupni ugovor makar jedne zemlje kandidata, a vjerujem da će to biti upravo Crna Gora. Mi smo jedina zemlja sa kojom je Evropski savjet već formirao radnu grupu za izradu ugovora, što pokazuje našu jedinstvenu poziciju.

Na polju pravosuđa, Brisel šalje jasne zahtjeve za bržim naimenovanjima koja moraju biti zasnovana isključivo na principima meritokratije, transparentnosti i stručnosti, potpuno oslobođena bilo kakvog političkog pritiska. Ovo se prvenstveno odnosi na upražnjena mjesta u Ustavnom sudu, Sudskom i Tužilačkom savjetu, što je uslov za ispunjavanje završnih mjerila. Upozorava se da kontinuirana kašnjenja donose rizik od podrivanja pune funkcionalnosti institucija za zaštitu vladavine prava. Istovremeno, eksperti iz sektora civilnog društva iskazali se ozbiljnu bojazan da aktuelni vladini nacrti izmjena propisa o Tužilačkom savjetu nisu u funkciji snaženja njegove nezavisnosti, već je mogu dodatno otežati. Traži se veća efikasnost u pogledu smanjenja broja zaostalih predmeta, naročito u oblastima visoke korupcije i organizovanog kriminala.

Mecola: Proširenje je strateški izbor

Poruka iz Strazbura je jasna, proširenje više nije samo neko obećanje za sjutra, ono je prioritet današnjice i stvari se konačno pomjeraju naprijed. Crna Gora u tome prednjači jer je zatvorila polovinu pregovaračkih poglavlja, uključujući još dva juče, čime je ukupan broj zatvorenih poglavlja dostigao 16. To pokazuje da naporan rad na reformama daje rezultate i da je ova politika zasnovana na zaslugama. Proširenje nije čin milosrđa, to je strateški izbor, dobitak za sve i snažna geopolitička investicija koja čini naš kontinent bezbjednijim, pravednijim, stabilnijim i prosperitetnijim.

Oštre kritike upućene su i na račun javne uprave, gdje se konstatuje masovno zapošljavanje velikih razmjera bez jasnih kriterijuma i procjena potreba, čime se urušava profesionalizacija. Takođe, izraženo je žaljenje što se manjine, LGBTIQ+ osobe i osobe sa invaliditetom i dalje suočavaju sa diskriminacijom i govorom mržnje. Na polju ekologije, EP izražava duboku zabrinutost zbog masovne gradnje u Boki kotorskoj pod zaštitom UNESCO-a i traži finalizaciju zaštite Miločerskog parka. Posebno je ponovljena zabrinutost zbog pokušaja izmjene Zakona o crnogorskom državljanstvu radi omogućavanja dvojnog državljanstva, što može imati dugoročne implikacije na identitet zemlje i proces donošenja odluka. Pozdravljen je porast krivičnih gonjenja za rasizam, ali je iskazana zabrinutost zbog nedovoljno aktivnosti protiv javnih obraćanja kojima se veličaju ratni zločinci ili revidiraju istorijske činjenice.

Brisel osudio koncept "srpskog svijeta"

Evropski parlament je u svom izvještaju posebno istakao zabrinutost u pogledu određenih političkih koncepata i narativa u regionu kojima se propagira prekogranično ujedinjenje ili koordinacija na osnovu etničkog identiteta. U zvaničnom dokumentu se eksplicitno pominje takozvani srpski svijet, za koji se navodi da direktno dovodi u pitanje suverenitet i teritorijalni integritet susjednih država. EP je zbog toga jasno pozvao sve regionalne aktere da apsolutno poštuju nezavisnost Crne Gore i uzdrže se od miješanja u njena unutrašnja pitanja, uz napomenu da budućnost leži u EU integracijama.

Na kraju, EP upozorava na neformalno pozivanje i istražno ispitivanje novinara i kolumnista zbog kritike javnih funkcionera, uz poziv da se medijsko zakonodavstvo uskladi sa Evropskim aktom o slobodi medija, obezbijedi puna transparentnost vlasništva i zaštiti urednička nezavisnost Javnog servisa.