Partijske jasle nasuprot evropskih standarda

Pitanje reforme javne uprave već dugo nije tehnička stavka u pregovorima, već je kroz novu metodologiju proširenja postavljeno kao jedan od temeljnih stubova unutar Klastera 1 (Temelji/Fundamentals). Budući da se ovaj klaster otvara prvi, a zatvara posljednji, Brisel je jasno stavio do znanja da Crna Gora ne može okončati integracioni proces bez suštinske profesionalizacije, depolitizacije i radikalne optimizacije kadrova. Ova reforma je ujedno čvrsto vezana za poglavlje 32, koje tretira finansijski nadzor i fiskalnu održivost, kao i za poglavlje 19, posvećeno socijalnoj politici i zapošljavanju. Kroz ova tri filtra, Evropska komisija strogo kontroliše unutrašnje sisteme i konstantno upozorava da neracionalno trošenje budžetskog novca na neproduktivna radna mjesta ugrožava čitavu državnu ekonomiju, istovremeno urušavajući funkcionalnost demokratskih institucija.

Od vremena Vlade Igora Lukšića pa do danas, Brisel u gotovo svakom izvještaju insistira na racionalizaciji administracije, profesionalizaciji državne službe i zapošljavanju po principu zasluga umjesto partijskog kadrovanja. Ipak, o smanjenju broja zaposlenih u javnom sektoru gotovo da niko ne govori, iako je upravo zapošljavanje u državnoj upravi decenijama jedan od najvažnijih mehanizama predizbornih obećanja političkih partija, a naročito onih koje vrše vlast.

Ni aktuelna Vlada Milojka Spajića ne pokazuje političku volju da se suoči sa ovim problemom i smanji prenatrpanu administraciju. Naprotiv, svjedočimo nastavku istih praksi partijskog udomljavanja po dubini i širini, gdje se kroz česte rekonstrukcije izvršne vlasti i gomilanje ministarstava otvaraju prostori za nove izmišljene funkcije i uhljebljivanje partijskih kadrova. Iako se izvršna vlast javno hvali fiskalnom stabilnošću i evropskom agendom, praksa pokazuje da se državni aparat svjesno dodatno širi radi očuvanja političkog mira unutar vladajuće koalicije, čime se preporuke Brisela ignorišu i guraju na samu marginu dešavanja.

Veća moć birača na dnu reformske liste PES-a

Ovaj višedecenijski fenomen danas predstavlja jednu od najvećih skrivenih kočnica na putu ka punopravnom članstvu u Evropskoj uniji.

Zvanični podaci Ministarstva finansija za prvi kvartal ove godine pokazuju da u užoj javnoj upravi, koja obuhvata budžetske korisnike, trenutno rade čak 55.644 zaposlena. Na centralnom nivou, u koji spadaju ministarstva, sudstvo, prosvjeta i zdravstvo, angažovano je između 47.000 i 48.000 ljudi, dok lokalni nivo bilježi stalan rast i prelazi broj od 7.200 opštinskih administrativaca. Nasuprot ovom zabrinjavajućem prenatrpavanju stoje jasne preporuke Evropske komisije. Prema evropskim standardima i projektovanom optimumu za državu veličine Crne Gore, javna uprava trebalo bi da broji najviše oko 42.500 izvršilaca. To znači da Crna Gora u ovom trenutku ima evidentan višak od preko 13.000 ljudi na platnom spisku, što predstavlja nepodnošljiv teret za javne finansije i direktno obesmišljava koncept meritokratije.

Međutim, stvarne razmjere ovog problema postaju jasne tek kada se ukupna slika proširi izvan uskih administrativnih okvira. Ukoliko se broju od 55.000 zaposlenih u užoj javnoj upravi dodaju i svi radnici angažovani u velikim državnim preduzećima, broj onih koji primaju platu iz javnih sredstava prelazi 75.000 ljudi. Giganti poput Elektroprivrede Crne Gore (EPCG), CEDIS-a, Pošte, Aerodroma, kao i brojna lokalna komunalna preduzeća, pretvoreni su u partijske feude, u kojima se broj zaposlenih drastično uvećava nakon svakog izbornog ciklusa. U praksi to znači da gotovo svaki četvrti zaposleni građanin Crne Gore radi za državu ili neko njeno preduzeće. Dok realni sektor, koji jedini stvara novu vrijednost, kuburi sa fiskalnim opterećenjima, partijsko zapošljavanje nastavlja da kupuje socijalni mir i osigurava sigurne glasove za vladajuće garniture, gurajući fiskalnu stabilnost države ka ivici ponora.