Gledanje televizije povezano sa promjenama u mozgu i većim rizikom od demencije

U studiji koja je obuhvatila oko 1.700 odraslih osoba, oni koji su često gledali televiziju kasnije su imali manju zapreminu moždanih regiona zaduženih za pamćenje, donošenje odluka i obradu vizuelnih informacija, kao i više znakova oštećenja bele moždane mase, prenosi RTS.

Zanimljivo je da samo sjedenje nije bilo glavni problem, jer su ljudi koji su dugo sedjeli na poslovima koji zahtevaju mentalni angažman često imali zdravije obrasce moždane strukture.

„Ugasi televizor, uništiće ti mozak!“ – rečenica je koju su mnogi slušali od djetinjstva. Iako je tvrdnja da televizija „uništava“ mozak očigledno preuveličana, novo istraživanje ukazuje da prekomjerno gledanje televizije ipak može imati značajne posledice po zdravlje mozga.

Nedavna studija objavljena u časopisu Alzheimer's and Dementia: Journal of the Alzheimer's Association pokazala je da su odrasli koji su u srednjim godinama života izjavili da „veoma često“ gledaju televiziju kasnije imali manju zapreminu moždanih regiona povezanih sa pamćenjem.

Kod njih su takođe uočene manje zapremine frontalnog i potiljačnog režnja, kao i veća oštećenja bele moždane mase – promjene koje se povezuju sa starenjem, većim rizikom od moždanog udara, kognitivnim padom i demencijom.

„Godinama smo se fokusirali na to koliko ljudi sjede. Naši rezultati pokazuju da bi trebalo da obratimo pažnju i na to šta rade dok sjede“, kaže Dejvid Rajhlen, profesor bioloških nauka i antropologije na Koledžu USC Dornsife i jedan od vodećih autora studije.

Važno je naglasiti da se rezultati nisu mogli objasniti samo nedostatkom fizičke aktivnosti. Drugi oblici sjedenja nisu bili povezani sa istim promjenama u mozgu, što ukazuje da vrsta aktivnosti tokom sjedenja može biti važnija nego što se ranije mislilo.

Praćenje navika gledanja televizije u srednjim godinama

Istraživači su analizirali podatke oko 1.700 odraslih osoba prosječne starosti 53 godine. Ispitanici su bili uključeni u američku studiju Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) između 1987. i 1989. godine, koja dugoročno prati zdravlje srca i mozga.

Učesnici su naveli koliko često gledaju televiziju u slobodno vrijeme, na skali od „nikada/rijetko“ do „veoma često“. Takođe su odgovarali koliko vremena tokom radnog dana provode sjedeći.

Više od 20 godina kasnije svi su prošli snimanje mozga magnetnom rezonancom (MRI). U poređenju sa onima koji su televiziju gledali „nikada“ ili „rijetko“, ispitanici koji su naveli da je gledaju „veoma često“ pokazali su brojne strukturne razlike u mozgu.

Manji moždani regioni i više oštećenja bijele mase

Kod osoba koje su često gledale televiziju utvrđene su manje zapremine regiona povezanih sa ranim znacima Alchajmerove bolesti. Takođe su imale veću količinu takozvanih hiperintenziteta bijele mase – promjena koje ukazuju na oboljenje sitnih krvnih sudova mozga i dovode se u vezu sa kognitivnim propadanjem i demencijom.

Ista grupa imala je i manje frontalne i potiljačne režnjeve. Frontalni režnjevi igraju ključnu ulogu u planiranju, donošenju odluka i drugim izvršnim funkcijama, dok su potiljačni režnjevi zaduženi za obradu vizuelnih informacija.

Ove razlike ostale su prisutne i nakon što su istraživači uzeli u obzir fizičku aktivnost, dijabetes, indeks tjelesne mase, pušenje i konzumiranje alkohola.

Ipak, studija ima određena ograničenja. Navike gledanja televizije zasnivale su se na samoizvještavanju ispitanika, što je manje precizno od direktnog mjerenja vremena provedenog ispred ekrana. Takođe, učesnici nisu imali snimke mozga na početku studije, pa buduća istraživanja sa početnim MRI snimanjem mogu pružiti pouzdanije dokaze o tome kako se mozak mijenja tokom vremena.

Jedan od najzanimljivijih nalaza bio je da samo sedenje nije glavni uzrok uočenih razlika u mozgu.

Ispitanici koji su veći dio radnog dana provodili sedeći zapravo su imali veće frontalne i potiljačne režnjeve i manje hiperintenziteta bijele mase. To ukazuje na bolje zdravlje mozga u odnosu na osobe koje su većinu vremena provedenog u sjedećem položaju koristile za gledanje televizije.

Autori studije smatraju da je moguće objašnjenje to što mnogi poslovi koji podrazumijevaju sjedenje zahtijevaju rešavanje problema, koncentraciju i druge oblike intelektualnog angažovanja. Drugim riječima, mentalno aktivno sedenje može imati sasvim drugačiji uticaj na mozak od pasivnog gledanja televizije.

Promjene izraženije kod muškaraca

Istraživači su uočili i razlike između muškaraca i žena. Kada su analizirali MRI snimke po polu, većina promjena povezanih sa gledanjem televizije i sjedenjem na poslu bila je izraženija kod muškaraca.

To ukazuje da bi muškarci mogli biti osjetljiviji na ove uticaje, ali su potrebna dodatna istraživanja kako bi se razumjelo zbog čega.

Nalazi pokazuju da je sedenteran način života složeniji nego što se ranije mislilo i da će buduće zdravstvene preporuke možda morati da budu preciznije. Umjesto da pacijentima jednostavno savjetuju da manje sjede, ljekari bi u budućnosti mogli da preporučuju i ograničavanje vremena provedenog ispred televizora, uz izbor aktivnosti koje više angažuju mozak dok osoba sjedi.

„Često savjetujemo ljude da ne provode previše vremena sjedeći, ali bi stručnjaci možda trebalo da prošire tu preporuku i na aktivnosti koje obavljaju dok sjede, jer izgleda da one različito utiču na zdravlje mozga“, zaključuje Natan Feter, vodeći autor studije i postdoktorski istraživač na programu za biologiju čovjeka i evolucije na USC Dornsife.