Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (5): Vezivali im ruke i za vrijeme jela

Sud je, radi efikasnijeg procesuiranja komunista, za policiju izradio i jedan pravilnik koji se odnosio na dokumentaciju i dokaze koji su se predavali za svakog okrivljenog. Prema sjećanju Božidara Bećarevića "taj poslovnik je predviđao kako se sastavlja prijava, šta je ona morala da sadrži, kako se sastavljao spisak popisa kompromitujućeg materijala i spisak popisa akata. Obzirom na to da su uhapšenici na sudu obično sve poricali što su na policiji priznavali, sud je tražio i naročito insistirao da se dostavlja kompromitujući materijal, sa zapisnicima o pretresu stana ili ličnom, koji bi bio uvijek potpisan od strane bar dvojice građana koji su tome pretresu prisustvovali. U važnijim stvarima, naročito onim gdje je bilo izgleda da će okrivljenici na sudu sve poreći, praktikovalo se da i suočenjima prisustvuju dva lica-svjedoka i takve protokole i iskaze sud je uvažavao kao i protokole kod istražnog sudije, razumije se sa tim da su svjedoci na sudu ispitivani i zaklinjati na iskaze".

Uhapšeni komunisti, što iz ideoloških uvjerenja, lojalnosti prema partiji i drugovima, a što iz mržnje prema režimu i policiji i straha od posljedica otkrivanja, tj. "provale" organizacije, nijesu priznavali dobrovoljno, a pojedini od njih čak ni poslije višestruke, intenzivne fizičke torture. Upravo je u godinama Vujkovićevog upravljanja Antikomunističkim odsjekom proširena paleta mjera fizičke prinude koju je policija koristila prilikom isleđivanja uhapšenih komunista, a takva praksa ostala je na snazi i tokom okupacije Srbije u Drugom svjetskom ratu.

Uobičajeni policijski postupak prema licima za koja se osnovano sumnjalo da pripadaju KPJ podrazumijevao je držanje u pritvoru u nehumanim uslovima. Nijesu bili rijetki slučajevi da se uhapšeni drže u prostorijama bez prozora i imalo dnevne svjetlosti i iz njih ne izvode danima, kao i da im tokom cijelog boravka budu vezane ruke, ponekad čak i u vrijeme jela. Hrana i higijenski uslovi bili su loši, sa ciljem da dodatno oslabe otpor uhapšenog. Isleđivanja su vršena u svim dobima dana, ali posebno često noću, jer se računalo na umor i slabost uhapšenog. Većina isljednika postupala je grubo i veoma brzo je sa razgovora prelazila na batinanje. Vujković ovakvo ponašanje ne samo da nije sankcionisao, već je i podsticao i naređivao, a ima indicija da je u jednom broju slučajeva i sam učestvovao u prebijanju i mučenju uhapšenih.

Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (4): Surovo postupao prema uhapšenima

Nijesu svi organi Antikomunističkog odsjeka pristupali fizičkoj torturi podjednako često i entuzijastično. Među beogradskim policajcima bilo je i onih koji su pratili razvoj komunističke agitacije u Evropi, prikupljali i analizirali iskustva stranih policija i službi u suzbijanju komunizma, pa su o tome čak i pisali teorijske radove. Ipak, zaoštrena politička situacija u zemlji i Vujkovićevo upravljanje davali su prednost brutalnijim agentima, koji se nijesu uzdržavali od primjene fizičkog nasilja nad uhapšenima. Još u međuratnom periodu na zao glas su, kao velike siledžije i sadisti, izašli Đorđe Kosmajac, Nikola Miloradović, a u izvjesnoj mjeri i Nikola Gubarev. Jedan od vidova psihološkog pritiska na uhapšene koji nijesu poznavali, niti mogli da prepoznaju isljednike po izgledu, posebno tokom okupacije Srbije (1941–1944), bio je da se agent prilikom isleđivanja predstavi imenom Đorđa Kosmajca, u svrhu zastrašivanja.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)