Ispod Staljinovog šinjela (2): Razvoj im diktiran iz Moskve

Zajedno sa nezaustavljivim napredovanjem Crvene armije ka Berlinu razvijalo se i sjeme novog političkog i društvenog sistema u Rumuniji, Jugoslaviji i drugim zemljama. Taj socijalistički sistem je imao za cilj prekid sa starim, sa tradicionalnim i stvaranje novog tj. nove države – narodne demokratije u kojoj bi "narod vladao". Proces narodnog – komunističkog osvajanja vlasti imao je slične oblike u Jugoslaviji i Rumuniji i trajao je od 1944. do 1947.

Dr Nemanja Mitrović

arhiva

Rumunija je poslije Drugog svjetskog rata bila zemlja koja se prostirala na 237.500 kilometara kvadratnih i imala 15.872.624 stanovnika, od čega Rumuna oko 85 odsto, Mađara oko 9 odsto i Njemaca oko 2 odsto, ostalo su činile druge manjine. Na popisu iz 1948. 45.447 stanovnika se izjasnilo kao Srbi, Hrvati i Slovenci. Zemlja je administrativno bila podijeljena na 16 oblasti i gradove Bukurešt i Konstancu koji su imali ista prava kao i ostale oblasti. Ona je uprkos industrijalizaciji zadržala karakter agrarne zemlje jer se dvije trećine stanovništva bavilo zemljoradnjom. Jugoslavija je poslije Drugog rata bila zemlja od 255.804 kilometara kvadratnih i 15.772.098 stanovnika prema popisu iz 1948. Srbi su činili 41,5 odsto, Hrvati 24 odsto, Slovenci 9 odsto, Makedonci i Muslimani po 5,1 odsto, Albanci 4,8 odsto, Mađari 3,2 odsto. Na pomenutom popisu, kao Rumuni izjasnilo se 64.095 stanovnika, a kao Vlasi 102.953. Poput Rumunije, Jugoslavija je takođe zadržala agrarni karakter.

Ispod Staljinovog šinjela (1): Najveći ratni sukob u istoriji

Poslijeratni razvoj obiju država bio je diktiran iz Moskve. Njihovo spoljno i unutrašnje djelovanje išlo je u pravcu sovjetskih instrukcija, a Moskva je na osnovu dogovora Čerčila i Staljina od oktobra 1944. godine obezbijedila uticaj u Rumuniji u visini od čak 90 odsto, a u Jugoslaviji 50 odsto. Nametanje uticaja u Jugoslaviji je u početku bilo lakše jer je Komunistička partija Jugoslavije (KPJ) iz rata izašla kao pobjednik i imala ogromnu podršku naroda, dok su komunisti u Rumuniji tek morali da se izbore za vlast i narodnu podršku. Staljin je sovjetsku politiku u Evropi najtačnije opisao prilikom sastanka sa Titom u Moskvi aprila 1945. Jugoslovenskom lideru je tada rekao da "Drugi svjetski rat nije kao onaj prošli i da svako ko okupira neku teritoriju nameće svoj društveni sistem".

U skladu s takvom politikom, za sovjetsko rukovodstvo je bilo prirodno da se miješa u funkcionisanje rumunske države. U njihovim očima ona je bila neprijateljska zemlja. Molotov je smatrao da je ona kapitulirala u trenutku kada se našla pred totalnim porazom, zbog čega se sa njom "moglo pregovarati samo oko vremena izvršenja reparacije". Zaista, ideja o promjeni strane se kod Rumuna javila nakon Staljingrada 1943, kada se ravnoteža snaga pomjerila u korist Sovjetskog Saveza. Tajni pregovori rumunskih političara sa predstavnicima Amerike i Engleske u Kairu i Stokholmu propali su odbijanjem maršala Jona Antoneskua da prihvati bezuslovnu kapitulaciju. Oklijevanje Antoneskua da pronađe političko-diplomatsko rješenje za izlazak Rumunije iz rata, doveo je do ujedinjenja starih političkih partija i dvora oko ideje njegovog zbacivanja i postizanja primirja. Događaje je ubrzao ulazak sovjetskih trupa na teritoriju Rumunije na prostoru sjeverne Moldavije aprila 1944. godine.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)