Ispod Staljinovog šinjela (3): Srpski partizani Temišvar nazivali Titovgrad

Oko rumunske kraljevske palate se juna mjeseca formirao Nacional-demokratski blok koji je smatrao da je kralj Mihaj sposoban da donese spasonosnu odluku za rumunsku državu. Članovi Bloka su smatrali da poput italijanskog kralja Viktora Emanuela III koji je 25. jula 1943. oduzeo mandat Benitu Musoliniju i stavio ga u kućni pritvor, i rumunski kralj može da učini slično sa maršalom Antoneskuom. Realizovanje ove zavjere ubrzalo je pokretanje sovjetske ofanzive 20. avgusta na liniji Jaši–Kišinjev. Tri dana kasnije je kralj Mihaj uhapsio Antoneskua i njegove saradnike nakon audijencije. Činjenice da je maršal sve više gubio podršku u vojsci i da je zanemario kraljev politički potencijal omogućile su da se državni udar od 23. avgusta uspješno sprovede. Istog dana u večernjim satima kralj je preko radija objavio Proglas kojim je najavio formiranje nove vlade na čelu sa generalom i maršalom dvora Konstantinom Sanateskuom i pozvao na trenutni i bezuslovni prekid neprijateljstva prema Saveznicima. Tako je Rumunija promijenila tabor i priključila se borbi protiv nacizma. […]

Dr Nemanja Mitrović

arhiva

Procesi preobražaja u Jugoslaviji i Rumuniji su se odigravali po sličnom scenariju i redosljedu. Jedina razlika bila je u tome što je jaka KPJ tu transformaciju mogla da sprovede za kraći vremenski period. Kraljevina Jugoslavija je prestala da postoji već 1945, dok je Kraljevina Rumunija nestala krajem 1947. Predstavnici građanskih političkih stranaka su nestali iz Privremene vlade DFJ do oktobra 1945, dok su se u rumunskoj vladi oni zadržali do 1950. Prelazak na petogodišnju plansku privredu u prvoj je nastupio 1947, a u drugoj državi 1951. Razlozi za različit tempo transformacije bili su u snazi same partije, narodnom raspoloženju, sovjetskoj kontroli, ali i činjenici da je Rumunija mirovni ugovor potpisala tek 1947. godine.

Ispod Staljinovog šinjela (2): Razvoj im diktiran iz Moskve

Da se istorija ponavlja dokazuje činjenica da je i poslije Drugog svjetskog rata pitanje granica u Banatu izazivalo zaoštravanje atmosfere između susjeda. Izbijanjem Crvene armije na Dunav pojačale su se aspiracije jugoslovenskih partizana prema rumunskom dijelu Banata. Već od septembra mjeseca 1944. manjinci su u velikom broju prelazili na teritoriju Srbije kako bi se borili zajedno sa Titom i partizanima. Prema jugoslovenskim podacima, njihov broj je bio 2096. Život za oslobađanje matice položila su 93 lica, a njih 400 je bilo ranjeno. Početkom jeseni bila je osnovana krovna organizacija Srba iz Rumunije pod nazivom Slovenski antifašistički front (SAF), koji je od oktobra imao i svoje glasilo – list ''Pravdu''. Djelatnost ove organizacije izazivala je veliko podozrenje rumunskih vlasti, koje su pokušavale da na svaki način ometaju njen rad. Brinule su ih i prikupljene informacije iz Beograda, gdje se takođe na svim nivoima razmatralo podnošenje zahtjeva za prisajedinjenje rumunskog dijela Banata. Kako Miodrag i Andrej Milin u knjizi navode "srpski partizani su Temišvar već počeli da nazivaju Titovgrad".

Sa komunistički indoktriniranim manjincima, koji su se za vrijeme rata borili u Jugoslaviji, u rumunski Banat i Banatsku klisuru su dolazili i jugoslovenski agenti koji su pozivali na neposlušnost fašističkoj rumunskoj upravi. Na takav rad rumunska žandarmerija je odgovarala nasiljem i ubistvima. Ipak agitovanje među Srbima u Rumuniji nije prestajalo.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)