Ispod Staljinovog šinjela (6): Slanje privremenog predstavnika u Bukurešt

U slučaju odbijanja pregovora o promjeni granice prema Rumuniji u korist Jugoslavije na Konferenciji mira u Parizu, Stojanović je predlagao i rješenje koje bi bilo u interesu dviju država. Razmjenom nekoliko sela sa Rumunijom Jugoslavija bi dobila oko 6000 Srba manjinaca, a Rumunija isto toliko pripadnika rumunske manjine. Stojanović je na umu imao razmjenu Gudurice, Markovca, Mesića, Sočice, Jablanke i Kuštilja za rumunska sela Zlaticu, Lugovet, Sokolovac sa Bazjačom, Divič i Belobrešku. Osim razmjene stanovništva takva granica bi imala najviše koristi za Vršac i Belu Crkvu jer bi ponovo bila uspostavljena direktna željeznička linija sa Velikim Gradištem i Negotinom. Ipak, elaborat i pismo Aleksandra Stanojevića, nijesu bili dovoljna afirmacija za rukovodstvo da se založi makar za četvrti predlog. Prebrodivši krizu oko granice, odnosi su krenuli putem normalizacije. Za Rumune je vraćanje na politiku saradnje i dobrosusjedstva sa Jugoslavijom bilo jedino moguće. Poboljšanju odnosa se prišlo lakše jer je u teškim trenucima okupacije Crvene armije i lošeg međunarodnog položaja ponovo vaskrsnula Jorgina kovanica i njen duh da "Rumuni imaju samo dva prijatelja, Crno more i Srbe".

Dr Nemanja Mitrović

arhiva

Ideologija je u prvim godinama poslije rata postala još jedan stub na kojem su se dalje razvijali jugoslovensko-rumunski odnosi. Međutim, teška situacija u objema državama, sumnjičavost pojačana poslije iskazivanja pretenzija u Banatu, planovi Moskve i dr. doveli su do toga da se pregovori o ponovnom uspostavljanju diplomatskih odnosa oduže. Tokom rata, a poslije prekida diplomatskih odnosa, iz maja 1941. godine interese Jugoslavije u Bukureštu zastupala je Amerika, pa Švajcarska. Kako druga nije imala odnose sa SSSR-om, to je dolazak Crvene armije stvorio velike poteškoće i za probleme jugoslovenskih državljana u Rumuniji. Razgovori i predlozi o uspostavljanju diplomatskih odnosa vodili su se već septembra 1944. godine uz posredovanje SSSR-a. Zahtjevi jugoslovenskih državljana, pitanje hapšenja i predstavnika Nezavisne Države Hrvatske (NDH) i preuzimanja arhive, djelovanje Nezavisnog komiteta Jugoslavije u Bukureštu, kao i pojava pukovnika Velimira Piletića sa preko sto oficira i vojnika, ubrzali su Tita da donese 1. oktobra 1944. odluku o slanju privremenog predstavnika NKOJ-a Nikole Petrovića u Bukurešt. Njegovo postavljanje je imalo više karakter misije jer Moskva nije željela ni podržavala otvaranje predstavništva u tom trenutku. Misija Petrovića bila je da preuzme poslanstvo Kraljevine Jugoslavije i NDH, da organizuje slanje dobrovoljaca u Narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije (NOVJ) i eliminiše prisustvo Jugoslovenske vojske u otadžbini (JVuO) u Rumuniji. On, kao i njegov nasljednik od novembra mjeseca, Nikola Grulović, dugo nijesu imali kontakte sa predstavnicima rumunskih vlasti. Na početku jugoslovensko predstavništvo u Rumuniji nosilo je zvaničan naziv Jugoslovenska delegacija pri Saveznoj kontrolnoj komisiji za Rumuniju, kasnije je preimenovano u Predstavništvo DFJ, a zatim i FNRJ krajem 1945. godine.

Ispod Staljinovog šinjela (5): Moskva obećala teritorijalni integritet Rumuniji

Zvanično pokretanje procesa uspostavljanja diplomatskih odnosa dogodilo se 13. avgusta 1945. Predlog o otvaranju predstavništva poslije rata došao je od strane vlade Petrua Groze. Jugoslavija je ubrzo nakon prispijeća note pristala, ali je problem izazivao pasivni otpor rumunskog kralja koji nije želio da potpiše akreditive.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)