​Crna Gora postaje dio budžetske rezerve Evropske unije?

Evropski savjet zvanično je otvorio političku debatu o narednom Višegodišnjem finansijskom okviru, koji će definisati ekonomske tokove Unije za sedmogodišnji period. Iako se u Briselu glasno govori o ambicioznim planovima za proširenje i integraciju novih država do kraja ove decenije, zvanični dokumenti sa ovog sastanka otkrivaju kompleksnu pravnu i finansijsku arhitekturu koja stoji iza političkih obećanja datih Podgorici.

​U diplomatskim krugovima 2028. godina već duže vrijeme figurira kao realan i proklamovani rok za punopravno članstvo Crne Gore. Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta i drugi visoki zvaničnici država članica više puta su istakli da Podgorica drži lidersku poziciju u procesu pregovora i da generiše pozitivan zamah za čitav Zapadni Balkan. Međutim, kada se politička retorika prevede na jezik brojki i rigidnih briselskih pravila, situacija postaje znatno komplikovanija jer tehnička tijela nemaju zakonski osnov da državu kandidata uvrste među punopravne korisnike kohezionih fondova prije zvaničnog potpisivanja i ratifikacije pristupnog ugovora.

​Izvori iz Brisela potvrđuju da se Crn Gora u trenutnim nacrtima i pripremnim dokumentima eksplicitno ne pominje unutar redovnih budžetskih linija za poljoprivredu ili regionalni razvoj. Evropska komisija pravno ne može da prejudicira ishod pregovora i procese u parlamentima dvadeset i sedam država članica, koje moraju potvrditi svako novo proširenje. Zbog toga se u strukturiranju budžeta za period od 2028. do 2034. godine primjenjuje specifičan mehanizam poznat pod nazivom budžetska rezerva za proširenje.

Milatović: Hvala Mercu na podršci, vrijeme je da završimo evropski posao

​Ova kodifikovana finansijska rezerva predstavlja poseban paket sredstava koji se odvaja unutar krovnih stavki Višegodišnjeg finansijskog okvira. Svrha ovog fonda je da obezbijedi neophodan novac za trenutak kada Crna Gora, ili neka druga država kandidat, zvanično pređe prag Unije. Brisel na taj način osigurava da budžet ostane fleksibilan i spreman za finansijske potrese koje donosi prijem nove članice, a da istovremeno ne krši sopstvene stroge pravne akte koji zabranjuju alokaciju redovnih sredstava trećim zemljama. Kada se pregovori formalno okončaju, sredstva iz ove rezerve automatski se aktiviraju i preusmjeravaju iz dosadašnjih pretpristupnih programa u punopravne strukturne fondove.

​Do tog trenutka, jedini zvanični finansijski instrumenti na koje Crna Gora može da računa ostaju unutar aktuelnog okvira koji važi do kraja 2027. godine. Među njima je najznačajniji Plan rasta za Zapadni Balkan, težak šest milijardi eura, iz kojeg je Crnoj Gori nedavno odobren i uplaćen prvi dio predfinansiranja u iznosu od blizu dvadeset sedam miliona eura. Ovaj novac, kao i preostale tranše, direktno je uslovljen sprovođenjem strogih i unaprijed dogovorenih reformskih agendi, što služi kao test sposobnosti administracije pred mnogo veće finansijske izazove koji slijede nakon 2028. godine.

​Sastanak u Briselu pokazao je da su pregovori o novom sedmogodišnjem budžetu izuzetno teški jer se države članice suočavaju sa sopstvenim ekonomskim problemima, izdvajanjima za odbranu i bezbjednost, kao i dugoročnom podrškom regionalnoj stabilnosti. Lideri su se obavezali da pokušaju postići načelni politički dogovor o krovnim brojevima do kraja tekuće godine, nakon čega će Evropska komisija izaći sa detaljnim tehničkim predlogom strukture. Tek tada će crnogorska javnost imati jasnu sliku o tome kolika je finansijska rezerva opredijeljena za integraciju Podgorice i da li briselska administracija prati tempo koji diktiraju političari.