I u EU partijski interesi jači od diplomatije

Svaka buduća ili sadašnja članica Evropske unije suočava se sa surovom realnošću u kojoj diplomatija nije imuna na uticaj onih koji u datom trenutku vrše vlast. Kada je u pitanju Crna Gora, prema važećim pravilima Evropske unije, naša država bi kao nova članica imala najmanje šest poslanika u Evropskom parlamentu, što predstavlja minimalan broj koji pripada svakoj državi bez obzira na broj stanovnika. S obzirom na to da Crna Gora ima oko 620.000 stanovnika, sasvim je realno očekivati da bi zadržala upravo šest mandata, baš kao što to danas imaju Luksemburg, Malta i Kipar. Tačan broj poslaničkih mjesta biće formalno utvrđen tek neposredno pred pristupanje, zajedničkom odlukom Evropskog savjeta i Evropskog parlamenta, ali se ne očekuje da ta cifra premaši šest mandata.

Same procedure i način izbora budućih crnogorskih evroposlanika direktno zavise od tačnog datuma stupanja u punopravno članstvo. Ukoliko Crna Gora postane članica prije redovnih izbora za Evropski parlament 2029. godine, prvi izbori za evropske predstavnike u našoj zemlji bili bi održani istovremeno sa svim ostalim članicama u junu 2029. godine. Međutim, ukoliko do pristupanja dođe ranije, na primjer tokom 2028. godine, postoje dva moguća modela za popunjavanje ovih mjesta. Prvo rješenje podrazumijeva da Skupština Crne Gore imenuje privremene poslanike iz svog sastava koji bi obavljali dužnost do redovnih evropskih izbora 2029. godine. Druga opcija jeste da se, ukoliko to bude eksplicitno definisano Ugovorom o pristupanju, organizuju vanredni izbori za Evropski parlament u Crnoj Gori neposredno nakon zvaničnog ulaska u Uniju. O tome će se odlučivati kroz pregovarački proces i sam tekst Ugovora o pristupanju. Iz svega navedenog, najizvjesniji scenario obuhvata šest predstavnika i prve izbore u junu 2029. godine, osim ako ugovoreni uslovi ne definišu privremeno rješenje.

Spajić uputio predlog Skupštini: Četiri nova imena u izvršnoj vlasti

Međutim, posjedovanje poslaničkih mjesta ili mogućnost predlaganja visokih diplomata ne znači automatski i očuvanje uticaja, jer domaći politički sukobi često urušavaju evropske pozicije. Najbolji pokazatelj kako dnevna politika u potpunosti može da blokira i poništi već dogovorena visoka diplomatska imenovanja stiže iz Slovenije. Naime, kako saznaje nezvanično "Dan", Visoka predstavnica EU za spoljnu politiku i bezbjednost Kaja Kalas obavijestila je bivšu slovenačku ministarku spoljnih poslova Tanju Fajon da je nedavna nominacija za specijalnu predstavnicu EU za Sahel zvanično povučena. Kalas je ovu odluku donijela pod direktnim pritiskom slovenačke vlade i uticajne Evropske narodne partije (EPP), što je Fajonova potvrdila za agenciju STA.

Fajon je povodom ovog poteza izrazila duboko žaljenje što su unutrašnji politički obračuni i dnevna politika prevagnuli nad državnim i evropskim interesima. Ona je naglasila da je zbog ovakvih međustranačkih sukoba Slovenija propustila izuzetnu priliku da dobije veoma visoku i uticajnu poziciju u sklopu evropske diplomatske mreže. Prema njenim riječima, ovo nije prvi put da zbog unutrašnjih političkih trvenja zemlja gubi važan uticaj i reputaciju na međunarodnoj sceni.

Kako saznaje nezvanično "Dan", Fajonova je podsjetila da je Kalas krajem juna u zvaničnom pismu upućenom svim prestonicama država članica EU navela da je upravo ona izabrana kao najkvalifikovanija kandidatkinja za tu dužnost, što je u tom trenutku predstavljalo veliko priznanje za rad slovenačke diplomatije. Osim toga, istakla je da je cijela procedura provedena potpuno transparentno i zakonski uredno, te da je o svim koracima bio blagovremeno obaviješten aktuelni šef slovenačke diplomatije Tone Kajzer, koji joj je lično garantovao punu podršku.

S druge strane, premijer Slovenije Janez Janša oglasio se na društvenoj mreži Iks poručivši da je saga oko imenovanja Tanje Fajon konačno završena. To je saopšteno nakon što su u Ministarstvu spoljnih poslova ocijenili da je validnost njene nominacije pravno i politički upitna.