Tivat za istoriju

Piše: Vojislav Bulatović

Međutim, ponekad okolnosti zahtijevaju da se odstupi od tog pravila, pa tako se i neka manja mjesta koja nisu dovoljno poznata široj (međunarodnoj) javnosti naglo pročuju i ostanu zapisana u nekoj hronologiji važnih događaja. Tako se nedavno čitav vrh evropskih državnika slegao u Tivtu, mada bi Podgorica imala zašto da bude ljubomorna. Kao u nekoj akvamarinskoj školjci (more mirno, nebo vedro) uz miris Mediterana, državnici su duboko disali (neki i džogirali) i relaksirano realizovali svoje programsko-protokolarne obaveze.

Zašto su se tu skupili u tolikom broju ako već imaju i druge brojne skupove po raznim tekućim političkim zadacima? Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen je objasnila da je Samit EU – zapadni Balkan: "Veliki korak ka nezavisnoj, bezbjednosnoj, otpornoj i kompleksnijoj Evropskoj uniji". Svaki od ovih pojmova zahtijeva podrobniji uvid u dosadašnju i tekuću politiku EU. Na osnovu izjava i saopštenja na Samitu može se i u široj javnosti zaključiti da su EU članice i ovdje kod nas saopštile (ili manifestovale) svoj stav da nastoje da harmonizuju svoje dubinske odnose, da pokažu jedinstvo u pogledu geostrateških ciljeva (EU što dalje na istok!), da na konkretnom primjeru zapadnog Balkana usklade djelovanje među državama regiona koje su svoje nekadašnje bratstvo i jedinstvo pod Titovim rukovodstvom, a nasuprot kapitalističkoj Evropi, pretvorile u čvorište nerazmrsivih problema.

Crna Gora je ovdje istaknuta kao primjer države koja je izvukla pouku iz prošlosti (što iz EU mnogo očekuju). Zato Jakov Milatović, predsjednik, kaže: "Za Crnu Goru ovo je trenutak odgovornosti i odlučnosti. Danas iz Crne Gore šaljemo veoma jasnu poruku da smo spremni i odlučni da ispunimo naše obaveze, da ugrabimo ovu istorijsku priliku i postanemo prva sledeća zemlja članica EU, doprinoseći snažnijoj i bezbjednijoj i više ujedinjenoj Evropi i zapadnom Balkanu."

Crna Gora kao domaćin Samita je sa nešto naglašenijom euforijom asimilovala ovaj Samit kao skup posvećen njenoj skoroj dobrodošlici u EU.

Vojislav Bulatović

Neki medijski refleksi ovog Samita kod nas upućivali bi i na drugačije naslove kao: Samit EU u Crnoj Gori, Samit EU o crnogorskoj kandidaturi za EU. Crna Gora kao domaćin Samita koga saziva EU za sve zemlje zapadnog Balkana (uključujući i one dvije koje su već članice), sa ciljem razmatranja trenutnog stanja u regiji i mogućnosti proširenja kao i prezentacija dominantnih stavova država EU prema "istorijskom procesu" (takav akcenat je bio najčešći) uključivanja svih država zapadnog Balkana u EU, izvjesno je naglasila svoju ulogu zanemarujući drugog subjekta ovog Samita: zemlje zapadnog Balkana. Uloga Evropske unije u raskolu jugoslovenske zajednice je bila nesumnjivo snažna, naročito pojedinih članica. Neke zemlje EU su zaista brutalno participirale u razaranju tog našeg jugo-identiteta a vrhunac je bio bombardovanje Srbije kao osovine jugoslovenske zajednice. Paralelno sa našim tragičnim raskolom iz EU su stizale poruke o nužnosti i blagotvornosti suverenizacije jugo-republika jer čeka i šansa za novim nadnacionalnim identitetom – EU. Ta šansa se za većinu zemalja čeka i danas. Takav odnos nije važio za zemlje bivšeg Varšavskog pakta. One su iz strateških razloga brzo "unionisane". Taj princip je primijenjen i na dvije jugo-republike: Sloveniju i Hrvatsku kao priznanje za njihovu ulogu u borbi za "suverenizaciju" jugo-republika i za davanje udaraca srpskom protivljenju tome. Srbija je najvažnija država koja je još uvijek na neizvjesnom čekanju za prijem u EU. Stalno se naglašava njen remetilački "maligni" uticaj u regionu i dalje. I na nišanu je, jer su igre oko "suverenizacije" – granice, nacionalna prava i nametanje novih bezbjednosnih pravila nju stavile u takav položaj. Besmisleno je nametati Srbiji princip da se odrekne velikog dijela svoje teritorije zbog "prava" Albanaca da ne priznaju suverenitet Srbije na prostoru gdje su oni većina. Taj princip, uostalom, ne priznaje ni pet zemalja Unije. Razložno je postaviti pitanje čemu služe ovakvi samiti ako se stanje bitno ne mijenja. Šta oni konstruktivno donose zemljama zapadnog Balkana? Čak je njemački kancelar Merc istakao da je i EU pravila grešku kada je prijem novih članica dugo vremena zakočen. Za sve to vrijeme EU podešava geostrateški položaj kandidata, nadzire njihove reforme, čuva ih od "malignih uticaja", ali ne popravlja njihove međusobne odnose. Isti Merc je odlučno upozorio Srbiju da ne može istovremeno razvijati široku saradnju sa Kinom i Rusijom i očekivati otvorenost EU za nju. Ovo pitanje se često formuliše kao: "Ne možeš da sjediš istovremeno na dvije stolice!" Da je živ Josip Broz Tito koji je ostao zapamćen kao zagovornik prava svake suverene zemlje da slobodno razvija odnose sa drugim zemljama ocijenio bi to kao korak unazad u međunarodnim odnosima.

Crna Gora je kao domaćin Samita uložila sve što je moguće u organizaciju i bezbjednost. Moglo bi se reći da je Samit iz tih razloga prošao u nekoj vrsti socijalnog vakuuma. Domaćin se trudio da ovu priliku maksimalno iskoristi za promociju svoje (bliske) učlanjenosti u EU pa je otuda i primjetna strepnja da nešto ne pođe na loše. Otuda i ono ekspresno "pogonstvo" Vučićevih simpatizera. Taj potez nije bez logičnog pitanja. Zar ovo nije bio Samit za sve zemlje zapadnog Balkana? Zar drugi subjekt ovog Samita nije bio zapadni Balkan? Zar građani cjelokupnog regiona nisu zainteresovana strana ovog Samita pa zbog toga imaju svoje ustavne predstavnike na njemu? Da li domaćin ima pravo (ne samo ovaj domaćin) da zabrani građanima regiona građanske manifestacije: promocije, protesti, performansi koji nose neku poruku za evropske zvaničnike? Braniti se bezbjednosnim razlozima kao apsolutnim prioritetom otvara pitanje mogućnosti suspenzije ljudskih prava i sloboda.

(Autor je magistar sociologije u penziji)

Mišljenja objavljena u tekstovima autora nisu nužno i stavovi redakcije „Dana"