The New York Times: Kako da se Evropa oslobodi američke i kineske tehnologije?

Pišu Džim Tankerli i Mark Landler za "Njujork tajms"

Ovo su skromni koraci u važnoj trci Evrope u kojoj se trudi da sustigne Ameriku i Kinu na polju digitalne nezavisnosti. Bez toga, evropski politički i biznis lideri brinu da će biti podložni iznenadnim gubicima pristupa ključnim tehnologijama, kao što je bilo nedavno kad je predsjednik Donald Tramp odlučio da strancima onemogući pristup pojedinim AI modelima. Ostaće i bez prihoda iz industrije koja bilježi snažan rast.

Iako se iz intervjua sa liderima industrije, preduzetnicima i ekonomistima može zaključiti da je odgovor na to može li se Evropa uskoro osloboditi tehnološke zavinosti u skorije vrijeme prilično jasan.

Ne može.

Umjesto toga, politički i biznis lideri širom kontinenta se bore sa još jednim pitanjem, jednostavnijim, ali ipak zastrašujućim. Ako je puna nezavisnost nemoguća, u kom pravcu Evropa treba da usmjeri digitalne planove, sa ciljem makar djelimične autonomije?

"Stoprocentna autonomija u oblasti digitalnih usluga u ovoj fazi nije izvodljiva", kazala je An le Henan, francuska ministarka za vještačku inteligenciju i digitalna pitanja. "Samo treba da odlučimo od čega ne želimo da zavisimo".

Evropski potrošači i kompanije se umnogome oslanjaju na uvoz iz Amerike i Kine u pogledu digitalnih pitanja, poput društvenih mreža, nacionalnih bezbjednosnih sistema i vještačke inteligencije. Oni čuvaju podatke u američkim kompanijama, uprkom brigama Evrope o relativno labavim američkim pravilima o zaštiti podataka. Multinacionalne kompanije sa sjedištem u Evropi, poput Mercedes-benza, razvijaju neke od svojih najvažnijih novih tehnologija u kineskim laboratorijama.

Evropa ima jedan veliki domaći jezički model, Mistral AI, fracunski prvjenac u vještačkoj inteligenciji, čija vrijednost sad iznosi 14 milijardi. Tri osnivača Mistrala radila su za Gugl i Metu prije osnivanja kompanije.

Tehnološki stručnjaci priznaju da Francuska još uvijek nema kulturu finansija kakva postoji u, recimo, Silicijumskoj dolini, i koja može iznjedriti obećavajuće startap kompanije. U Francuskoj, kao i u većini Evrope, biznis lideri se žale da kompanije moraju da pređu u Ameriku kako bi mogle da rastu i posluju u većem obimu.

Evropski lideri su počeli tu uzdanicu da nazivaju opasnom, ekonomski i strateški, budući da Vašington i Peking smjelije koriste čistu moć kako bi naveli druge zemlje da se povinuju njihovoj volji. Kažu da ih to čini ranjivima na sajber-napade i na ekonomski i diplomatski pritisak moćnih država koje, moguće, ne dijele iste demokratske vrijednosti sa Evropom.

"Treba nam ni manje ni više nego tehnološki suverenitet u Evropi, dakle, i u Njemačkoj, makar tu gdje je on dostižan", kazao je prošle jeseni Fridrih Merc, njemački kancelar. Evropska tehnološka zavisnost, upozorio je on, koristi se za igru političke moći.

Prošle nedjelje, Holandija je objavila planove o kreiranju podataka pod kontrolom države da bi spriječila da osjetljive informacije dospiju do stranih kompanija.

Prošlog mjesec, Sebastijen Lekornu, francuski premijer, kazao je da bi obavještajne službe Francuske prestale da se služe podacima iz američkih tehnoloških kompanija, u korist domaćih.

"Kao što ne bismo pristali da prenesemo nacionalnu arhivu u Kaliforniju, isto tako moramo imati naše AI alate", izjavio je Lekornu u videu za društvene mreže.

Oslanjanje na stranu tehnologiju može predstavljati opasnost i za privatni sektor. Mnoge evropske kompanije zavise od kineskih proizvoda za čuvanje podataka i ne mogu garantovati da se njihovi podaci neće dijeliti sa kineskim obavještajnim službama, ihzjavio je Sebastijan Kurc, bivši austrijski kancelar. On je sad predsjednik kompanije Drim, koja se bavi prodajom AI bezbjednosnih sistema zapadnim klijentima, među njima i vladama, a koji postoje isključivo unutar jedne zemlje.

Ta zavisnost, kazao je Kurc u jednom intervjuu, problematična je jer pogađa "osjetljive podatke u zdravstvenom sektoru, gdje ljudi osjećaju potrebu da njihovi podaci budu zaštićeni".

Vlade širom Evrope troše milijarde eura ne bi li se oslobodile te zavisnosti barem u nekim oblastima.

Francuska vlada je odvojila oko 5 milijardi dolara za kupovinu digitalnih alata od francuskih kompanija.

Jedna njemačka državna agencija za inovacije osnovala je fond u vrijednosti od oko 140 milijardi da bi podstakla ulaganja u evropske startap kompanije u oblasti AI. Na konferenciji koju je ta kompanija sponzorisala u proljeće ove godine, zvaničnici su kazali da se manje nadaju u to da će u potpunosti zamijeniti američke i kineske tehnološke kompanije, a više da će sarađivati s njima i postati neizostavni dio njihovog poslovanja.

Doroti Ber, njemačka savezna ministarka za istraživanje, tehnologiju i svemir, rekla je u intervjuu tokom konferencije da su njemački startapi imali ulogu u lansiranju rakete Artemis II američke svemirske agencije NASA.

"Te međusobne zavisnosti su takođe važne, a Amerikanci vide da mi imamo svoje prednosti", rekla je Ber. Amerika u Trampovoj eri, dodala je ona, "reaguje isključivo na snagu".

To se veoma razlikuje od potpune vizije digitalne nezavisnosti koju neki lideri zagovaraju. A to nije dovoljno za one koji tvrde da Evropa treba da se oslobodi zavisnosti od Amerike i Kine iz čisto ekonomskih razloga; kako bi ostvarila korist od narednog talasa snažne prodaje tehnoloških proizvoda.

"Suština suvereniteta za mene nije bezbjednost i otpornost", rekla je Kristina Kafara, predsjednica Fondacije inicijative EuroStak, koja radi na jačanju evropske digitalne industrije.

"Nije riječ ni o demokratiji i tako tome", kazala je ona. "Riječ je o tome ko donosi vrijednost."

Članak je objavio "Njujork tajms"

c.2026 The New York Times Company

Prevod: Darinka Jovanović