Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (7): Popivoda i Babović – ''heroji ćutanja''

Povremeno su na odluku o priznavanju krivice ili odavanju informacije uticala i suočavanja sa drugim uhapšenima, koji su već priznali "pod batinama" i koji bi lice koje je bilo predmet nasilnog isleđivanja ubjeđivali da je njegova patnja nepotrebna, budući da je policija već došla do informacija koje su je zanimale. Bilo je onih koji su psihički pucali i trajno gubili razum kao posljedicu pretrpljene torture, a zabilježeno je i više slučajeva samoubistava i pokušaja samoubistava uhapšenih. Nekoliko istaknutijih članova partijske organizacije oduzelo je sebi život u zatvorskoj ćeliji nakon priznanja isljednicima: iz griže savjesti zbog odavanja drugova, straha od odmazde ili psihičkih posljedica koje je ostavilo preživljeno mučenje.

Ipak, jedan broj uhapšenih komunista imao je veoma čvrsto i nepokolebljivo držanje, čak i kada su nad njima bili primijenjeni najekstremniji oblici torture. Među jugoslovenskim komunistima postalo je legendarno "držanje" Krsta Popivode i Spasenije Cane Babović, koji su u ljeto 1937. godine izdržali strahovito mučenje u prostorijama vojnog zatvora u Kragujevcu. Uhapšeni su nakon provale organizacije za koju je najzaslužniji bio Božidar Bećarević, a u sprovedenoj istrazi policija je i prije njihovog hapšenja došla do informacija o njihovom radu i raspolagala značajnom količinom optužujućeg materijala. Tortura kojoj su Popivoda i Babovićeva bili podvrgnuti je, pored svih gore opisanih metoda, uključivala čak i struganje cjevanica turpijom, stezanje lobanje konopcima, razdiranje otvorenih rana i mučenje žeđu. Među policijskim organima koji su sprovodili ovo isleđivanje bili su i Đorđe Kosmajac, Svetozar Vujković i Nikola Gubarev. Uprkos svirepom mučenju, uhapšeni nijesu odali nijednog druga, niti partijsku organizaciju, zbog čega su, naknadno, bili jedini koji su ponijeli odlikovanje "Heroj ćutanja", koje im je KPJ dodijelila za "herojsko držanje pred klasnim neprijateljom".

Sudbina Kraljevine Jugoslavije bila je odlučena nedugo pošto su vijesti o puču i masovnim demonstracijama 27. marta 1941. godine stigle do Adolfa Hitlera, vođe Njemačkog rajha. On je kao glavne vinovnike prevrata okrivio Srbe, za koje je spremio surovu kaznu u vidu razbijanja Kraljevine Jugoslavije, stvaranja Nezavisne Države Hrvatske na ogromnoj teritoriji, kao i pripajanja istorijskih djelova Srbije i Jugoslavije susjednim državama, članicama Trojnog pakta. Uprkos politici koju su vodile vlade dr Milana Stojadinovića i Dragiše Cvetkovića, Hitleru i njemačkom državnom vrhu nije bilo nepoznato da u Beogradu i drugim srpskim sredinama preovlađuje antifašistički i antinjemački sentiment. To će, između ostalog, uticati na trajno nepovjerenje prema srpskom faktoru, čak i prema onim ličnostima i političkim snagama koje su lojalno sarađivale sa njemačkom vojskom i okupacionom upravom, pa i onima koje su sa nacistima dijelile izvjesnu ideološku bliskost.

Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (6): Batinanje korbačem po bosim tabanima

Nakon protivpravno izvršenog prekrajanja granica na Balkanu prostor centralne Srbije, koji odgovara teritoriji Kraljevine Srbije do 1912. godine, proširen za Banat i sjeverni dio Kosova, ostao je u statusu okupiranog područja pod kontrolom njemačkog vojno-upravnog aparata. Zvanično, Njemci su tu teritoriju nazivali "okupacionim područjem Srbija" ili "teritorijom pod upravom njemačkog Vojnog zapovjednika u Srbiji". U početku, ona nije imala gotovo nijednu formalnu odliku državnosti, a određeni segmenti, poput pitanja granica i mogućnosti vođenja samostalne ili bar suštinski autonomne politike, nijesu riješeni do kraja Drugog svjetskog rata. […]

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)