Misterija u Monaku

Piše: Nikola Banićević

Njegov tjelohranitelj kasnije tog dana nasilno ulazi u zaključano kupatilo u prizemlju rezidencije i pronalazi ga na podu sa ligaturom oko vrata. Ubrzo je stigla engleska policija i istragom konstatovala da nije riječ o ubistvu. Uprkos tome, ostaće otvoreno pitanje da li je riječ o zaista samoubistvu čovjeka koji je izgubio političku i ekonomsku bitku svog života ili o smrti u kojoj se, zbog njegove uloge u najosjetljivijim raskrsnicama postsovjetske moći, krije nešto više. U gustim londonskim maglama ostaje da provejava misterija ovog događaja.

Dok su tokom većeg dijela prošlog vijeka mete atentata bili predsjednici, premijeri, vojni komandanti ili ideološki protivnici, danas se među njima sve češće nalaze vlasnici velikih kompanija, investitori, tehnološki preduzetnici i ljudi čiji se uticaj ne zasniva na političkoj funkciji, već na kapitalu, informacijama i međunarodnim poslovnim mrežama. Ta promjena nije slučajna. Ona odražava duboku transformaciju međunarodnih odnosa. Savremena geopolitika više se ne vodi isključivo kroz državne institucije, diplomatske pregovore ili raspoređivanje vojnih snaga. Sve više se oblikuje kroz kontrolu energetskih resursa, finansijskih tokova, digitalne infrastrukture, rijetkih minerala, tehnoloških inovacija i globalnih lanaca snabdijevanja. U takvom okruženju ekonomska moć prestaje biti samo tržišna kategorija i postaje jedan od najvažnijih instrumenata političkog uticaja. Upravo zato atentate na krupne biznismene danas više nije moguće posmatrati isključivo kao pitanje aktivnosti transnacionalnih kriminalnih grupa. Stoga se postavlja pitanje drugih motiva, kao što su: politički uticaj, ekonomski interesi, zaobilaženje međunarodnih sankcija i obavještajne aktivnosti ljudi iz krupnog biznisa.

Nikola Banićević

privatna arhiva

Ovakva vrsta atentata predstavlja jednu od promjena u međunarodnim odnosima posljednjih decenija. U XX vijeku bilo je relativno jednostavno razlikovati političko nasilje od kriminalnog nasilja. Atentat na predsjednike gotovo se automatski tumačio kao politički čin, dok je ubistvo biznismena uglavnom ostajalo u okvirima organizovanog kriminala ili poslovnih sukoba. Danas takva podjela postaje znatno složenija. Isti događaj može istovremeno biti predmet policijske istrage, obavještajne analize, političkih reakcija i međunarodnih medijskih interpretacija. Razlozi za to leže u promijenjenoj strukturi globalne moći. Kapital je postao geopolitički resurs. Energetske kompanije utiču na spoljnopolitičke odluke država. Privatni sektor učestvuje u razvoju vojnih tehnologija, satelitskih sistema, vještačke inteligencije i sajber bezbjednosti.

Slučaj Mihaila Hodorkovskog pokazao je koliko brzo vlasnik jedne od najvećih privatnih kompanija može postati pitanje državne politike. Njegovo hapšenje i razbijanje kompanije "Jukos" međunarodna javnost nije posmatrala samo kao borbu protiv ekonomskog kriminala, već i kao redefinisanje odnosa između države i oligarha u Ruskoj Federaciji. Time je ekonomski sukob prerastao u geopolitičko pitanje. Ubistvo ruskog opozicionog političara Borisa Njemcova nije bilo značajno samo zbog njegove političke uloge. Ono je otvorilo raspravu o odnosima vlasti, ekonomskih elita i bezbjednosnih struktura u Ruskoj Federaciji, potvrđujući da se politički i ekonomski centri moći često ne mogu posmatrati odvojeno. Indikativan je slučaj Pavela Antova, koji je stradao u Indiji. Bio je ruski biznismen i suvlasnik velike prehrambene kompanije "Vladimirski Standard" i jedan od najbogatijih Rusa. U decembru 2022. pronađen je mrtav u Indiji nakon pada sa hotela, a slučaj je zvanično vođen kao "neprirodna smrt" bez konačno utvrđenog motiva. Zvanične istrage nisu utvrdile političku pozadinu tih događaja. Međutim, upravo činjenica da su gotovo svi ovi slučajevi odmah dobili međunarodnu političku dimenziju pokazuje koliko se promijenila percepcija javnosti. Smrt velikog biznismena više se ne posmatra samo kao individualna tragedija, već i kao mogući indikator dubljih političkih i ekonomskih procesa.

Jermenija između Moskve i Zapada: Vjetrovi Kavkaza

U tom kontekstu treba posmatrati i nedavni napad na ukrajinskog biznismena Vadima Jermolajeva u Monaku. Dok istraga još traje, u javnosti su se pojavila različita tumačenja mogućih motiva – od poslovnih sukoba i djelovanja organizovanog kriminala do tvrdnji da bi napad mogao imati političku pozadinu povezanu s navodnim planovima da iznese informacije o korupciji u Ukrajini. Nijedna od tih hipoteza za sada nije potvrđena. Međutim, sama činjenica da se gotovo trenutno razmatraju kriminalni, politički, obavještajni i geopolitički scenariji pokazuje koliko se promijenila priroda savremenih bezbjednosnih prijetnji.

Danas više nije presudno samo pitanje ko je bio meta, već zašto jedan napad automatski proizvodi toliko različitih bezbjednosnih i političkih interpretacija. Međunarodni sistem ušao je u fazu u kojoj se moć raspoređuje između država, tržišta, korporacija i transnacionalnih mreža, a granice između ekonomskih, političkih i bezbjednosnih interesa postaju sve manje jasno definisane.

Autor je doktor političkih nauka, predavač na UDG

Mišljenja objavljena u tekstovima autora nisu nužno i stavovi redakcije „Dana"