Naš najstariji novac

Iako se Jovan Vladimir dugo činio kao najlogičniji emitent našeg najstarijeg novca, danas najizvjesnijim smatra se da je u Duklji prvi novac kovao kralj Vladimir II Vojislavljević, krajem XI ili početkom XII vijeka

Piše: Raško Ramadanski

Crna Gora baštini dugu i gotovo neprekinutu tradiciju državnosti, a jedno od njenih glavnih obilježja jeste i sopstveno kovanje novca. Prije Njegoševe zamisli o kovanju peruna – prvog crnogorskog novca – na teritoriji današnje republike svoj novac su kovali Iliri, Srbi, Ugari, Mleci i drugi. Međutim, na ishodištu državnosti u davnom XI vijeku, u zemlji Duklji novac je kovao i jedan od naših prvih vladara. Naime, Duklja je, prema svemu što znamo, slojevita odrednica i predstavlja jednu od kolijevki ne samo crnogorske već i srpske, pa i južnoslovenske državnosti uopšte.

Igrom sudbine ili pukom pronicljivošću, pripala mi je čast da otkrijem naš najstariji novac. Radi se o bakarnoj kovanici sa svedenim portretom srednjovjekovnog vladara i ličnim imenom Vladimir (lat. BLADIMIRVS), koja se najprije pojavila na jednoj aukciji u Engleskoj. Nakon što sam pribavio neophodne saglasnosti, postavio sam osnove svoje hipoteze da je riječ o novcu Jovana Vladimira. Poslije izlaganja na naučnoj konferenciji i prvog podvrgavanja ove teme sudu uvaženih koleginica i kolega, svoj prvi naučni rad o tome objavio sam 2021. godine u časopisu Heretikus. Moja hipoteza je dočekana sa velikim interesovanjem u stručnoj javnosti, kako kod nas tako i u inostranstvu. U međuvremenu su zabilježeni brojni nastupi u medijima i to na vrlo zvučnim adresama – od beogradske Politike do svjetskih izdanja National Geographic, The Times i Forbes.

Raško Ramadanski

Svaka hipoteza je podložna razvoju, nadogradnji i izmjenama. Tako je naredne godine izašao i moj tekst u zborniku Srpska baština koji, iako nesavršen, predstavlja konstruktivnu nadogradnju teorije o našem najstarijem novcu. Svoje propuste sam bezrezervno priznao i ispravio u tekstu koji je objavljen dvije godine kasnije, uvažavajući sva ona vrijedna i korisna mišljenja, konstruktivne kritike i sugestije koje su mi pristizale od dobronamjernih kolega iz Bosne i Hercegovine, Bugarske i Hrvatske. Tako se, iako se Jovan Vladimir dugo činio kao najlogičniji emitent našeg najstarijeg novca, danas najizvjesnijim smatra da je u Duklji prvi novac kovao kralj Vladimir II Vojislavljević, krajem XI ili početkom XII vijeka. U publikaciji iz 2025. godine podrobno izlažem i o tome.

U svakom slučaju, o značaju i ispravnosti mog otkrića najbolje svjedoče afirmativna pominjanja i prikazi u djelima Ž. Andrijaševića: Istorija crnogorske državnosti – Od srednjeg vijeka do 2006. godine, kao i Leksikon crnogorskih dinastija u izdanju Crnogorske akademije nauka i umjetnosti u Podgorici.

S druge strane, 2026. godine izašao je iz štampe i prvi broj Glasnika Crnogorskog numizmatičkog društva. U premijernom i lijepo opremljenom izdanju ove, nadam se, dugovječne periodike pojavio se i prilog pod neobičnim nazivom, citiramo, Enigma novca Vladimir, autora V. P. Ovaj tekst, koji obiluje greškama i u kojem izostaje pravi naučni aparat, prije djeluje kao ishitreni pokušaj diskreditacije prethodnih radova nego kao konkretan pomak u ovoj – složićemo se – veoma važnoj temi za Crnu Goru, ali i za mnogo šire podneblje. Nažalost, autor tog teksta, iako pretenduje na poznavanje tematike i naučnu čestitost, konsultovao je tek neke od mojih publikacija o ovoj temi, dok je druge zaobišao.

Dalje, V.P. se ovdje služi tekstom izvjesnog Đ. Kurtija, navodno objavljenim u albanskom magazinu Koleksionisti 2021. godine. Međutim, ljubaznošću koleginice iz Albanije, omogućen mi je uvid u sva izdanja pomenutog magazina, uključujući i čitavo godište za 2021. godinu, te sam ustanovio da tekst na koji se V.P. poziva nikada nije publikovan.

Na ovom mjestu bih pomenuo i to da su mi se u međuvremenu, nakon prvog javnog iznošenja hipoteze o Vladimirovom novcu, obraćali brojni, do tada meni nepoznati kolekcionari i diletanti sa tvrdnjama da su za ovu monetu znali još 2020. godine. Međutim, osim formalne prepiske sa aukcijskom kućom, posjedujem i dokumentovanu korespondenciju o ovoj konkretnoj moneti još iz 2018. godine, što se u svakom trenutku može podvrgnuti vještačenju.

Svidjelo se to nekome ili ne, ne samo da sam prvi ovoj temi pristupio sa naučnog aspekta nego sam i objavio prvi rad o tome, a upravo je to ono što ima istinski i trajan značaj. Na kraju, iako je autoru kontroverznog teksta u Glasniku Crnogorskog numizmatičkog društva namjera možda bila drugačija, on je ovoj temi produžio vitalnost te učinio dodatne primjerke novca Vladimira napokon dostupne propisnom, naučnom diskursu u budućnosti. U tom svjetlu, zahvaljujem.

(Autor je arheolog)

Preuzmite našu aplikaciju