Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (10): Ljotićeva bliskost sa najvišim predstavnicima okupatora

Uporedo sa aktivnostima čisto vojnog karaktera, Njemci su se dodatno angažovali i na planu propagande i širenja, tj. snaženja, antikomunističkog političkog fronta u zemlji. Tako je u Beogradu postavljena i otvorena Velika antimasonska izložba, koja je podjednako imala i antisemitski i antikomunistički karakter, a koju je, u narednim nedjeljama i mjesecima, vidjelo više desetina hiljada posjetilaca. Na organizaciji i realizaciji ove izložbe angažovao se i jedan broj istaknutih kolaboracionista, među kojima su bili i pripadnici pokreta Zbor, kao i dr Lazar Prokić i Đorđe Perić, visoke ličnosti Nedićevog propagandnog aparata, ali i Milovan Popović, budući upravnik Zavoda za prinudno vaspitanje omladine, koji je bio autor dijela izložbe koji je imao prevashodno antikomunistički karakter.

Pokret Zbor je veoma snažno podupirao politiku okupatora i Nedićeve vlade putem kolaboracionističke štampe, radija i govora držanih širom zemlje. Posebno je u tom pogledu bio značajan list "Naša borba", koji su saradnici i sledbenici Dimitrija Ljotića uređivali i objavljivali od septembra 1941. do septembra 1942. godine. U njemu su, gotovo isključivo, objavljivani antikomunistički, antisemitski i antimasonski prilozi, pisani veoma zapaljivom, demagoškom retorikom. Estetikom tekstova i žestinom napada na neistomišljenike ovaj list umnogome je podsjećao na borbene nacističke časopise: pored dehumanizacije protivnika, njegov glavni cilj bila je promocija Ljotićevih ideja i kulta ličnosti, a u pogledu objektivnog informisanja gotovo da nije imao nikakvu vrijednost.

Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (9): Pokušaji Nedićeve vlade da uguši ustanak

Dimitrije Ljotić bio je siva eminencija kolaboracije u Srbiji, jedan od rijetkih aktera političkih dešavanja koji je imao mogućnost uticaja na odluke okupacionih vlasti, i koji se redovno sastajao sa najvišim predstavnicima njemačke uprave u zemlji. Ljotić i Zbor imali su za cilj da okupaciju iskoriste za osvajanje političke vlasti i širenje svojih ideja, zbog čega su se povremeno sukobljavali i sa drugim kolaboracionistima. Okupatoru su se predstavljali kao najokoreliji antikomunisti i najpouzdaniji saradnici. Posebnu ulogu u tom odnosu imali su tzv. dobrovoljački odredi – Srpska dobrovoljačka komanda (SDK), kasnije preimenovana u Srpski dobrovoljački korpus. Ovi odredi bili su visoko fanatizovani, predvođeni od istaknutih pripadnika Zbora i ideološki indoktrinisani radom tzv. "prosvetara", koji su bili dobrovoljački pandan političkim komesarima u partizanskim jedinicama. SDK je formalno bila potčinjena Nedićevoj vladi, ali je veoma često išla u akcije sa njemačkim trupama i pomagala okupatoru u vršenju ratnih zločina nad civilima, kao što je to bio slučaj u Kragujevcu, oktobra 1941. godine.

Na dalji razvoj vojne i političke situacije u Srbiji najviše je uticao prekid saradnje i početak sukoba između četničkog i partizanskog pokreta otpora. Prve nesuglasice i sitnije oružane čarke između njih javile su se već krajem avgusta, ali je sve do kraja oktobra postojala koordinacija u akcijama protiv okupatora. Na definitivan razlaz uticao je niz razloga, među kojima su najveći značaj imale ideološke suprotstavljenosti, različito viđenje budućnosti borbe u svijetlu strahovitih odmazdi okupatora nad civilima, lične sujete i imperativno zahtijevanje pukovnika Dragoljuba Mihailovića da se partizani stave pod njegovu komandu. Rubikon je pređen početkom novembra 1941. godine, kada je došlo do niza ozbiljnijih oružanih sukoba na tzv. "slobodnoj teritoriji".

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(KRAJ)