Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (9): Pokušaji Nedićeve vlade da uguši ustanak

Sredinom ljeta 1941. godine postalo je jasno da Savjet komesara, sa veoma ograničenim ingerencijama i resursima na raspolaganju i praktično nimalo ugleda u srpskoj javnosti, nije u mogućnosti da spriječi dalje širenje ustanka. Rekonstrukcijom sastava komesarske uprave učinjen je pokušaj da joj se obezbijedi nešto ozbiljnija i koherentnija politička struktura, ali se i to pokazalo nedovoljnim. Aćimović i njegovi saradnici aktivnije su se oglašavali u štampi i pozivali na prestanak akcija protiv okupatora, budući da su one proizvodile oštre represalije u kojima je, još tokom ljeta 1941. godine, stradalo više hiljada građana. Vrhunac angažovanosti komesarske uprave na polju mobilizacije srpske javnosti protiv širenja ustanka i osude komunističke akcije bio je tzv. Apel srpskom narodu, objavljen na stranicama lista "Novo vreme" 13. avgusta 1941. godine.

Apel srpskom narodu, na izvjestan način, bio je posljednja značajnija aktivnost Savjeta komesara, budući da su njemački organi vlasti došli na ideju da u Srbiji uspostave jednu naizgled snažniju i ozbiljniju kolaboracionističku upravu, nalik onoj kakva je već postojala u Grčkoj. Na čelo takve uprave, koja će nositi naziv vlade i djelimično imati prerogative uobičajene za taj nivo izvršne vlasti, trebalo je postaviti ličnost poznatu širokim slojevima stanovništva, koja bi svojim ugledom i nastupom trebalo da stimuliše smirivanje situacije i povratak redu, radu i disciplini. Kandidat je pronađen u ličnosti Milana Nedića, armijskog generala jugoslovenske vojske, nekadašnjeg ministra vojske i mornarice, osobe čiji su nacionalistički i antikomunistički stavovi bili dobro poznati.

Vlada Milana Nedića, u kolaboracionističkoj propagandi prozvana "Vladom narodnog spasa", preuzela je domaću upravu u okupiranoj Srbiji posljednjih dana avgusta 1941. godine. I ona je bila heterogena u pogledu političke strukture i personalnog sastava ministarskih kabineta, jer su se pod njenim okriljem našli i umjereni nacionalisti, konzervativci, ali i najekstremniji desničari, fašisti i germanofili, kao i jedan broj nekadašnjih oficira i ličnosti bliskih samom predsjedniku vlade. Ipak, ova vlada imala je jasnu političku liniju, utemeljenu na tvrdom antikomunizmu, srpskom nacionalizmu, politici obnove zemlje i izgradnji tzv. "Nove Srbije" unutar novog poretka na čelu sa nacističkom Njemačkom. Prvi i osnovni zadatak Nedićeve vlade bio je zauzdavanje, a potom i gušenje rasplamsalog ustanka. Da bi ovaj cilj mogao biti ostvaren, okupaciona uprava odobrila je povećanje broja oružanih snaga pod formalnom komandom vlade u Beogradu, antikomunistička propaganda i represija podignute su na viši nivo, a okupator je srpskom narodu putem kolaboracionističke štampe ponudio tobožnji put spasenja: gušenje ustanka, održavanje reda, "konstruktivan rad" i saradnja sa okupacionom upravom postali su preduslov da se Srbima zaboravi "sramota i izdaja učinjena 27. marta" i način da "Nova Srbija" sebi obezbijedi mjesto u "Novoj Evropi" na čelu sa Hitlerom.

Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (8): Komesarska uprava – produžena ruka okupatora

Mjere koje je preduzela njemačka okupaciona uprava u Srbiji nijesu odmah rezultirale likvidacijom ustanka. Naprotiv, on se, i tokom septembra i oktobra dinamično širio, posebno na prostoru Šumadije i u zapadnim krajevima zemlje. Polovinom septembra u Srbiju su poslate dodatne jedinice njemačke vojske, na čelu sa generalom Francom Bemeom, koji je preuzeo ovlašćenja Vojnog zapovjednika u Srbiji. Njihov zadatak bio je da po svaku cijenu uguše ustanak. […]

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)