Memoari Luja Franšea d'Eperea (10): Kriza komandovanja u srpskoj vojsci

Bez upozorenja i suprotno usvojenim konvencijama, britanski glavni štab je povukao 12 bataljona pod Milneovom komandom ne čekajući dolazak obećanih induskih trupa. Stoga je britanski glavni štab želio da se oslobodi obaveze da prebaci svoju 27. pješadijsku diviziju na desnu obalu Vardara. Ja sam generalu Milnu predočio da na mjesto svojih 12 bataljona dobija dvadeset i sedam bataljona i da će 27. britanska pješadijska divizija zamijeniti 122. diviziju na frontu koju ona drži sa šest bataljona. General Miln se vrlo lojalno držao preuzetih obaveza i izveo je na liniju fronta 228. brigadu koja se sastoji od četiri bataljona starih vojnika. Kako je on imao malo povjerenja u čvrstinu vojnika 1. korpusa grčke vojske, iza njega sam stavio u rezervu 2. bis diviziju Zuava. 

Moja dva prethodnika su bili inteligentni ljudi koji su znali da komanduju.

Saraj je bio hendikepiran svojim političkim prijateljstvima. Žofr je u njemu vidio svog mogućeg nasljednika. Pored toga progonila ga je ideja da ispravi nepravdu. Tako je stvorio utisak da je Francuska zaboravila na divizije koje su činile francusku Istočnu vojsku. Engleska i italijanska vlada su ga smatrali za političara i imali su ograničeno povjerenje u njega.

Gijoma je takođe imao velike kvalitete kao glavnokomandujući, tim prije što ga je podržavao Klemanso i njegova vlada. Uspio je da izvojuje značajna pojačanja u ljudstvu za francusku Istočnu vojsku i time joj stvorio dobru osnovu za dalje akcije. Na nesreću, njemačke ofanzive u martu, aprilu, maju i junu navele su Pariz i London da ojačaju francuski front na štetu solunskog fronta i pored masovnog dolaska Amerikanaca, o čemu nije dovoljno vođeno računa.

Memoari Luja Franšea d'Eperea (9): Zadovoljan sastavom oficira glavnog štaba

Zajedno sa mojim štabom napravio sam letimičan pregled stanja armija kojima sam komandovao, prije nego što sam imao prilike da ih vidima na frontu.

Francuska Istočna vojska imala je novog komandanta, generala Anrija, miljenika maršala Luateja. Sačinjavale su je osam pješadijskih divizija, od kojih 5 sa ljudstvom iz Francuske sa po 9 bataljona i 3 kolonijalne divizije koje su još uvijek sačinjavale dvije brigade od 4 puka sa po 3 bataljona od kojih jedan sa ljudstvom crne puti. Ovi posljednji su se upravo vratili na liniju fronta. Francuska Istočna vojska je organizovana u 3 grupe divizija, koje nijesu imale istu vrijednost kao armijski korpusi, jer u svom sastavu nijesu imale ni inženjerijske ni artiljerijske jedinice koje po pravilu ulaze u sastav korpusa, što je bio veliki nedostatak. Svaka divizija je imala, pored tri grupe topova od 75 milimetara, i grupu topova od 65 milimetara, vrlo korisno naoružanje, ali malog kalibra, kao što sam to utvrdio u Maroku. U Albaniji je dominirala austrougarska artiljerija. Srećom, tamo ljudstvo osrednjeg kvaliteta nije bilo dostojno izvrsnog materijala koji ima na raspolaganju.[...]

Srpska vojska je prolazila kroz krizu u komandovanju. Da bi uspostavio neophodne rezerve, Gijoma je proširio front koji su držali Srbi. General Bojović je to prihvatio tek poslije lične intervencije princa Aleksandra i upravo je napustio mjesto načelnika štaba Vrhovne komande zamijenivši vojvodu Mišića kao komandant 1. armije. Ljudstvo je popunjeno dolaskom jugoslovenske brigade koja je došla iz Vladivostoka. Još uvijek se nadamo da će Italijani dozvoliti regrutaciju među jugoslovenskim zarobljenicima ali se oni oglušuju na naše zahtjeve.

PRIPREMIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(KRAJ)