Carigradske godine Jovana Ristića (9): Diplomatija pogađanja, moljakanja i trikova

Najveći dio pregovora Beograda i Atine, vođeni su preko Ristića. Ova posrednička uloga prevazilazila je zvanični dio Ristićevog posla u Carigradu. Služba srpskog diplomatskog predstavnika u Carigradu nije bio posao bez opasnosti. Podsjećanja radi, Avram Petronijević je kao jedan od članova srpske deputacije 1820, koja je imala za zadatak da rješava pitanja oko autonomnog položaja Srbije, držan u zatočeništvu pet godina. To se dešavalo u periodu kada su se fanatizovani janičarski odredi svetili Grcima u Carigradu zbog izbijanja grčkog ustanka, što je dovelo do pokolja grčkog sveštenstva, dok je vaseljenski patrijarh u Carigradu obješen na vratima Patrijaršije. Kako su šezdesete godine pred Tursku postavile slične izazove kao dvadesete 19. vijeka, jasno je da su postojali i strahovi od ponovne radikalizacije stanovništva turske prestonice. Uostalom, ubistvo francuskog i njemačkog konzula u Solunu 1876. godine, ukazuje da strahovi nijesu bili bez osnova. Stoga je svaka indiskrecija u Ristićevoj radnji sa Grcima, mogla da ga dovede u nezgodnu poziciju. Da je toga bio svjestan, govori i pismo koje je u polu-šali pisao Garašaninu:

"Ja se toga fanatizma muslimana carigradskih ne bojim ni malo, no ako bi se ja prevario u mojoj proceni i moja koža bi otišla na pazar, vi me napred tešite da ćete me osvetiti 'kakvom lepom frazom'. Ja mislim da se vi šalite, a ako bi mi se i što dogodilo, ja držim, da bi vi iskali od Gospodara komandu i ne se zaustavili dokle ne bi pobedonosno ušli u Stambol i u Sv. Sofiji držali svom agentu sjajan, istorijski parastos".

Carigradske godine Jovana Ristića (8): Osmišljavao posjetu kneza Mihaila Carigradu

Posrednička uloga Jovana Ristića kao srpskog kapućehaje u Carigradu nije se završavala navedenim. On je bio adresa na koju se, konkretno u ovom slučaju, obraćala opština Eski-zagorska za prijem bugarskih đaka u srpske škole kao pitomaca. Stipendiranje bugarskih đaka bio je samo jedan od načina, kako je srpska vlada smatrala, za bržu i lakšu kulturnu i prosvjetnu emancipaciju Bugara i njihovo približavanje Srbiji. U Balkanskom savezu i opštem ustanku na Balkanu važno mjesto trebalo je da pripadne Bugarima. Međutim, po tom pitanju srpska politika se susrela sa velikim animozitetom između Grka i Bugara. Još u pregovorima sa Renijerisom iz 1861. godine Garašanin je bio prinuđen da uzme Bugare u diplomatsku zaštitu. Netrpeljivost koja je postojala između dva naroda bila je diktirana i crkvenim pitanjem koje se otvorilo šezdesetih godina. Nema mnogo Ristićevih izvještaja koji govore o bugarsko-grčkom crkvenom sporu. Srpska strana se u periodu Ristićevog službovanja u Carigradu nije miješala u spor, jer nije željela da otuđi potencijalne balkanske saveznike. I za Garašanina i za Ristića je veći problem predstavljala katolička propaganda na Balkanu, i zato su isticali neophodnost jedinstva pravoslavne crkve. Ristić je 1866. upozorio da česte promjene na patrijaršijskom prestolu dovode do rušenja ugleda Vaseljenske patrijaršije u Carigradu.

Diplomatija na Bosforu se dobrim dijelom zasnivala na pogađanjima, moljakanju i trikovima. Kako je jedan evropski diplomata zaključio: "Ko dođe u Carigrad bez strpljenja, naučiće se strpljenju, ako dođe sa strpljenjem sigurno će ga izgubiti." Činjenica da Srbija nije imala diplomatske predstavnike na strani, dodatno je davala na značaju položaju srpskog zastupnika u Carigradu. Posrednici u odnosima između Srbije i velikih sila bili su njihovi konzuli u Beogradu.[…]

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)