Ispod Staljinovog šinjela (9): Nesmetano obrađivanje imanja preko granice

Rumunski ambasador Tudor Vianu je u jednom telegramu iz 1946. godine svojoj vladi prenio Titovu ocjenu odnosa. U njemu se navodi dio iz Titovog govora na predizbornom mitingu povodom novembarskih izbora 1946. na kojem je izjavio da dvije države imaju odlične ekonomske veze, ali da je situacija u kojoj se Rumunija tada nalazila ometala razvoj političkih odnosa u mjeri u kojoj su ga Bukurešt i Beograd željeli. Realnost je bila malo drugačija. Ako se pogledaju statistički podaci, dvije države su imale izrazito skromne trgovinske odnose. Rumunija je u ukupnom jugoslovenskom izvozu učestvovala sa svega 0,9 odsto, a u uvozu sa 0,6 odsto.

Važan pokazatelj poboljšanja bila je normalizacija situacije na granici i vraćanje Konvencije o dvovlasnicima iz 1924. godine na snagu. Zahvaljujući tome ubrzo je preko hiljadu Rumuna koji su imali oko 2200 ha zemlje i oko 1600 Srba sa oko 3500 ha moglo da nesmetano obrađuje svoja imanja koja su se nalazila preko granice. Treba spomenuti i napore zajedničkih komisija usmjerene ka olakšavanju prelaska granice, potpisivanju kulturne i naučnotehničke konvencije i dr.

Ispod Staljinovog šinjela (8): Potpisivanje trgovinskog sporazuma sa Rumunijom

Na krilima želje za saradnjom brzo je riješeno vrlo važno školsko pitanje. Jugoslovenska vlast je već 10. oktobra 1945. održala konferenciju u vezi sa pitanjem jugoslovenskih škola u Rumuniji. Na sastanku je bilo odlučeno da se Konvencija od 10. marta 1933. godine zadrži na snazi jer je ona povoljnije rješavala pitanje manjinskih škola nego što je to Uredba vlade Petrua Groze mogla da pruži. Odlučeno je i da se učiteljima daje dodatak koji bi omogućio bolji položaj i prestiž, a ujedno i zainteresovao učitelje za odlazak u Rumuniju. Na konferenciji je bilo odlučeno da se izvrši i izbor novog crkveno-školskog odbora za manjinske škole u Rumuniji i smijeni sveštenik Slobodan Kostić, te da se rumunskim organima uputi zahtjev za oslobađanje prostorija koje su nekada korišćene za školske potrebe. Sa razrađenim planom Beograd je stupio u pregovore sa Bukureštom. Predlog o vraćanju Konvencije je Rumunima bio prihvatljiv, ali su činjenicu da se suprotna strana prva obratila iskoristili za postavljanje određenih zahtjeva. Jedan od važnijih rumunskih zahtjeva bio je slanje stalnog školskog referenta u Jugoslaviju. Kako Konvencijom iz 1933. godine takvo mjesto nije bilo predviđeno, zahtjev je bio odbijen. Dopušten je samo kraći boravak jednog rumunskog činovnika u cilju upoznavanja sa stanjem rumunskih škola u Jugoslaviji. Uprkos tome, dogovor je bio postignut. Rumunija se u ed-memoaru, koji je potpisao ministar inostranih poslova George Tataresku 20. februara 1946, složila sa zadržavanjem Konvencije iz 1933. i time obezbijedila uslove za rad škola ili sekcija na srpskohrvatskom jeziku u mjestima gdje ima najmanje 20 đaka jugoslovenske nacionalnosti. Odlučeno je i da crkveno-školske opštine nadležnost prepuste državi zbog nedovoljno sredstava za izdržavanje i plaćanje naknada nastavnom osoblju. Dogovoreno je da država na čijoj se teritoriji nalaze manjinske škole snosi sve troškove rada, održavanja, kao i otvaranja novih škola.

Do prve zvanične posjete političkog vrha dvije zemlje došlo je u Beogradu 7 – 9. juna 1947. Sam proces dogovaranja oko termina posjete bio je dug i sproveden pod različitim uticajima.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)