Ispod Staljinovog šinjela (8): Potpisivanje trgovinskog sporazuma sa Rumunijom

Tokom 1945. godine glavno pitanje za Jugoslaviju u odnosu na Rumuniju bilo je pitanje snabdijevanja naftom i derivatima, kao i drugim potrebnim artiklima poput drveta, soli, hartije, uglja i dr. Veliko olakšanje pitanja snabdijevanja donijelo je potpisivanje trgovinskog sporazuma sa Rumunijom 15. decembra 1945. godine.

dr nemanja mitrović

arhicva

Prema istraživanju dr Vladimira Cvetkovića, prvo ekonomsko opštenje dviju država dogodilo se još za vrijeme trajanja rata. Uz odobrenje Savezne kontrolne komisije marta 1945. godine u Pančevo je iz Rumunije dopremljeno 300 tona petroleja i isto toliko benzina. Nesređene prilike, haotično stanje u objema državama, kao i neuhodanost jugoslovenske privredne administracije dovodili su do samostalnih nastupa i pokušaja da se sklope određeni poslovi i na nivou lokalnih vlasti, pa čak i vojnih. Takvo stanje, kao i djelovanje pojedinaca je imalo sve karakteristike crne berze. Cvjetala je nelegalna trgovina, krijumčarenje, korupcija i prevare. Stabilnija situacija je jedino bila u slučaju kompenzacione trgovine. Cement se mijenjao za ugalj, pšenica za drvo. Ubrzo, tj. maja mjeseca 1945. je bila pokrenuta inicijativa o uspostavljanju trgovinskog sporazuma. Međutim, zbog dihotomije u rumunskoj vladi, čiji je jedan dio bio saglasan, a drugi sklapanje sporazuma uslovljavao uspostavljanjem diplomatskih odnosa, došlo je do toga da je do zaključivanja trgovinskog sporazuma sa rokom trajanja od nepune jedne godine, došlo 15. decembra 1945. godine u Beogradu. Sporazum o razmjeni robe i plaćanju, obuhvatao je jugoslovenski uvoz prije svega soli, naftnih derivata, butan gasa, ogrevnog drveta i amonijum nitrata, a izvoz gvožđa, bakra, magnezita, ferohroma, hmelja i duvana. Dakle, zainteresovanost je u prvom redu bila za sirovine, jugoslovensku rudu i rumunske naftne derivate.

Ispod Staljinovog šinjela (7): Uspostavljanje diplomatskih odnosa i postavljanje ambasadora

Pokazalo se da je izvršenje preuzetih obaveza bio veliki zalogaj, te je do polovine oktobra 1946. izvršeno 16,8 odsto planiranog rumunskog i samo 6% jugoslovenskog izvoza. Nezaiteresovanost preduzeća, problem plaćanja i transporta kao i nedostatak robe uticali su na konačnu statistiku. Na kraju, sporazum koji je nekoliko puta produžavan na po tri mjeseca imao je loš krajnji bilans. Neki proizvodi poput gvožđa, bakra, antimona, hmelja i duvana nijesu uopšte bili predmet izvoza, a benzin, petrolej, amonijum nitrit i mineralno ulje predmet rumunskog izvoza. Tako je Sporazum do Titove posjete Rumuniji iz decembra 1947. godine bio izvršen u visini od 38 odsto jugoslovenskog izvoza i 34,9 odsto uvoza. U tom periodu veliki problem predstavljao je pozitivni saldo Jugoslavije po sporazumu o nerobnom plaćanju iz 1945. u visini od skoro pola miliona dolara. Ovo pitanje je riješeno novim Sporazumom o nerobnom plaćanju od 30. septembra 1947. i posebnim likvidacionim protokolom kojim se Rumunija obavezala da dugovanja isplati u robi i kreditu za potrebe jugoslovenske ambasade u Bukureštu. Kakav god bio obim razmjene, značaj ekonomske saradnje je u statistikama bio mnogo veći jer je na kraju 1947. u rumunskoj spoljnotrgovinskoj razmjeni Jugoslavija zauzela četvrto mjesto.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)